Viêm họng cấp là một bệnh lý thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những tháng giao mùa hoặc khi thời tiết thay đổi đột ngột. Mặc dù không phải là bệnh lý quá nguy hiểm, nhưng nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, viêm họng cấp có thể dẫn đến những biến chứng không mong muốn. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về bệnh lý này để bảo vệ sức khỏe cho bé yêu của bạn.
Trẻ bị viêm họng cấp là gì?
Viêm họng cấp ở trẻ em là một tình trạng viêm nhiễm cấp tính tại niêm mạc hầu họng, thường có liên quan đến amidan và các tổ chức bạch huyết vùng liên cận. Tình trạng này thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như đau họng, sốt, khó nuốt và có thể kèm theo các biểu hiện toàn thân như mệt mỏi, chán ăn.
Trẻ bị viêm họng cấp do đâu?
Để xử lý triệt để tình trạng viêm họng cấp, việc đầu tiên là xác định nguyên nhân của bệnh. Dưới đây là một số yếu tố có thể gây ra viêm họng cấp ở trẻ:
- Nguyên nhân do virus: Chiếm tỷ lệ cao nhất khoảng 70-80% trong các trường hợp. Các loại virus phổ biến bao gồm Rhinovirus, Adenovirus, Coronavirus, Enterovirus, cúm (Influenza) và sởi (Measles). Bệnh thường bắt đầu đột ngột, với các triệu chứng nhẹ nhàng như sổ mũi, ho khan, sốt nhẹ hoặc không sốt. Thường tự khỏi trong vòng 5-7 ngày mà không cần điều trị bằng kháng sinh.
- Vi khuẩn: Viêm họng cấp do vi khuẩn chiếm khoảng 20-30% trong tổng số các trường hợp. Phổ biến nhất là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes - GABHS). Bệnh thường bắt đầu đột ngột và có triệu chứng nặng hơn so với viêm họng do virus, bao gồm sốt cao, đau họng dữ dội, amidan sưng to, có mủ, và hạch cổ sưng đau. Nếu không được xử lý sớm, tình trạng này có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm màng phổi, viêm cầu thận cấp và các vấn đề liên quan. Điều trị bằng kháng sinh là cần thiết trong trường hợp này.
- Viêm họng cấp do nấm: Đây là nguyên nhân ít gặp hơn so với virus và vi khuẩn, thường xuất hiện ở trẻ có hệ miễn dịch suy yếu, đang sử dụng corticoid kéo dài hoặc kháng sinh phổ rộng. Triệu chứng thường bao gồm các mảng trắng bám trên niêm mạc họng và amidan, cùng với đau họng, khó nuốt và có thể sốt. Điều trị cần thiết cho viêm họng do nấm là sử dụng thuốc kháng nấm.
- Thời tiết lạnh, độ ẩm thấp: Tạo điều kiện thuận lợi cho virus và vi khuẩn phát triển.
- Ô nhiễm môi trường: Các tác nhân như bụi mịn và khói thuốc lá có thể kích ứng niêm mạc họng, làm suy giảm khả năng miễn dịch.
- Tiếp xúc với người bệnh: Lây truyền qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi.
- Sức đề kháng yếu: Trẻ nhỏ, trẻ suy dinh dưỡng, trẻ mắc các bệnh mãn tính... dễ bị viêm họng hơn.
Viêm họng cấp ở trẻ em có nguy cơ gây ra biến chứng không? Bao lâu thì khỏi?
Viêm họng cấp ở trẻ thường không quá nguy hiểm, nhưng nếu không được xử lý đúng cách và kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành các biến chứng nghiêm trọng như:
- Viêm tai giữa: Do vi khuẩn xâm nhập vào tai giữa qua vòi nhĩ.
- Viêm xoang: Vi khuẩn từ họng lan lên xoang gây viêm nhiễm.
- Áp xe quanh amidan: Biến chứng nặng của viêm amidan do liên cầu khuẩn, gây đau dữ dội, khó nuốt, sốt cao.
- Viêm cầu thận cấp: Biến chứng muộn của viêm họng do liên cầu khuẩn, gây phù, tăng huyết áp, tiểu máu.
- Thấp tim: Biến chứng nguy hiểm nhất, gây tổn thương van tim, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tim mạch về sau.
Viêm họng cấp ở trẻ không đáng lo ngại. Nếu được phát hiện kịp thời và điều trị đúng cách, có thể hoàn toàn hồi phục sau 5-7 ngày, không tái phát. Trong trường hợp viêm họng mãn tính, điều trị kịp thời có thể giúp khắc phục triệt để sau 7-10 ngày. Vì vậy, các bậc phụ huynh cần quan sát sức khỏe của trẻ và đưa đến cơ sở y tế ngay khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào của viêm họng.
Phương pháp chẩn đoán trẻ bị viêm họng cấp?
Việc chẩn đoán chính xác viêm họng cấp ở trẻ em là rất quan trọng để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp và ngăn ngừa các biến chứng có thể xảy ra. Các bước trong quá trình chẩn đoán thường gồm:
Lấy thông tin bệnh sử
Bác sĩ sẽ hỏi phụ huynh hoặc người chăm sóc trẻ về các triệu chứng cụ thể, thời gian bắt đầu xuất hiện triệu chứng, các yếu tố nguy cơ (tiếp xúc với người bệnh, tiền sử dị ứng,...) cùng những thông tin liên quan khác. Điều này giúp bác sĩ hiểu rõ hơn về tình trạng của trẻ và loại trừ các bệnh lý khác có thể gây ra các triệu chứng tương tự.
Khám lâm sàng:
Bác sĩ sẽ tiến hành khám tổng quát và khám chuyên khoa tai mũi họng để đánh giá các dấu hiệu lâm sàng của viêm họng cấp:
- Khám toàn thân: Đánh giá tình trạng sốt, phát ban, nổi hạch, các dấu hiệu nhiễm trùng khác.
- Khám họng: Quan sát niêm mạc họng, amidan, lưỡi gà, thành sau họng, xem có đỏ, sưng, xuất tiết, loét, giả mạc...
- Khám tai: Kiểm tra xem có dấu hiệu viêm tai giữa như màng nhĩ đỏ, phồng, chảy mủ...
- Khám mũi: Xem có nghẹt mũi, chảy dịch, viêm xoang...
- Khám hạch: Sờ các hạch bạch huyết vùng cổ, dưới hàm, xem có sưng, đau...
Xét nghiệm cận lâm sàng:
- Test nhanh Streptococcus: Nếu nghi ngờ viêm họng do liên cầu khuẩn, bác sĩ có thể thực hiện test nhanh Streptococcus. Xét nghiệm này cho kết quả trong vòng vài phút, giúp xác định sự hiện diện của liên cầu khuẩn nhóm A, nguyên nhân thường gặp của viêm họng cấp ở trẻ.
- Nuôi cấy vi khuẩn từ dịch họng: Trong trường hợp test nhanh Streptococcus âm tính nhưng bác sĩ vẫn nghi ngờ nhiễm khuẩn, hoặc khi cần xác định chính xác loại vi khuẩn gây bệnh để lựa chọn kháng sinh phù hợp, nuôi cấy vi khuẩn từ dịch họng có thể được thực hiện. Tuy nhiên, kết quả nuôi cấy thường mất 1-2 ngày mới có.
- Xét nghiệm công thức máu: Trong một số trường hợp, xét nghiệm công thức máu có thể được chỉ định để đánh giá mức độ nhiễm trùng và phát hiện các dấu hiệu bất thường khác.
- Các xét nghiệm khác: Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của trẻ và các triệu chứng kèm theo, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khác như xét nghiệm CRP, xét nghiệm máu lắng, chụp X-quang phổi,... để chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác và phát hiện biến chứng (nếu có).
Chẩn đoán phân biệt:
Viêm họng cấp cần được phân biệt với các bệnh lý khác như viêm VA, viêm amidan, cúm, nhiễm virus Epstein-Barr (EBV), bạch hầu,... Bác sĩ sẽ dựa vào các triệu chứng lâm sàng, kết quả xét nghiệm và tiền sử bệnh để chẩn đoán chính xác và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.
- Vệ sinh cá nhân: Dạy trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Việc này giúp loại bỏ vi khuẩn và virus gây bệnh.
- Che miệng khi ho hoặc hắt hơi: Khuyến khích trẻ che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc cánh tay khi ho hoặc hắt hơi để ngăn chặn sự lây lan của vi khuẩn và virus.
- Tránh tiếp xúc gần: Giữ trẻ ở nhà và tránh tiếp xúc gần với người khác khi trẻ hoặc người khác bị ốm.
- Chế độ dinh dưỡng cân bằng: Cung cấp cho trẻ một chế độ ăn uống cân bằng với đủ các loại vitamin và khoáng chất, đặc biệt là vitamin C và vitamin D, giúp tăng cường hệ miễn dịch.
- Đủ nước: Đảm bảo trẻ uống đủ nước, giúp giữ ẩm cho cổ họng và giảm nguy cơ nhiễm trùng.
- Ngủ đủ giấc: Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, vì ngủ đầy đủ giúp cơ thể phục hồi và tăng cường hệ miễn dịch.
- Tiêm phòng: Theo dõi lịch tiêm chủng cho trẻ để phòng ngừa các bệnh có thể gây ra biến chứng viêm họng, như cúm và bệnh sởi.
- Giữ ấm cơ thể: Đặc biệt trong thời tiết lạnh, hãy giữ ấm cho trẻ, nhất là vùng cổ và ngực, để tránh bị lạnh gây ra các triệu chứng viêm họng.
Áp dụng những biện pháp này có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ trẻ mắc viêm họng cấp và các biến chứng liên quan.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay khi có các dấu hiệu sau:
- Sốt cao trên 38.5 độ C.
- Đau họng dữ dội, khó nuốt.
- Khó thở, thở nhanh.
- Nổi ban đỏ.
- Đau tai, chảy mủ tai.
- Các triệu chứng không cải thiện sau 2-3 ngày điều trị tại nhà.
Viêm họng mãn tính là tình trạng viêm nhiễm dai dẳng ở niêm mạc họng, gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như đau rát họng, ho khan, ngứa họng, khản giọng,... Hiện nay, hoàn toàn có thể chữa khỏi viêm họng mãn tính và cải thiện chất lượng cuộc sống nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.
Viêm họng cấp có thể điều trị bằng nhiều loại thuốc Tây y khác nhau, bao gồm:
- ORS: Bù nước và chất điện giải, đặc biệt khi có sốt.
- Thuốc kháng sinh: Dùng khi viêm họng do vi khuẩn và có sốt, có thể ở dạng uống, tiêm hoặc đặc trị tại chỗ.
- Thuốc kháng viêm, chống dị ứng: Giảm đau, giảm viêm và loại bỏ vi khuẩn.
- Thuốc xịt họng: Chứa kháng sinh, kháng viêm và giảm đau tại niêm mạc họng.
- Viên ngậm: Làm dịu mát, giữ ẩm và giảm đau họng.
- Thuốc súc họng: Tạo môi trường kiềm nhẹ, hạn chế vi khuẩn và giảm viêm.
- Thuốc hỗ trợ ổn định độ pH: Giảm ngứa và rát họng.
- Viêm họng do virus: Thường gây sốt nhẹ hoặc vừa, kéo dài khoảng 2-3 ngày. Trong một số trường hợp, sốt có thể kéo dài đến 5 ngày.
- Viêm họng do vi khuẩn: Sốt thường cao hơn và kéo dài hơn so với viêm họng do virus. Thời gian sốt có thể kéo dài 3-5 ngày, thậm chí lên đến 7 ngày nếu không được điều trị kháng sinh kịp thời.
Để giảm đau và ngứa rát do viêm họng, bạn nên bổ sung các loại đồ uống có tính kháng viêm và giúp làm dịu cổ họng. Một số loại thức uống hỗ trợ điều trị viêm họng như nước vỏ bưởi tươi, trà gừng, nước mật ong, trà Cúc La Mã, nước chanh tươi, nước lá tía tô, sữa nghệ ấm...
Viêm họng CÓ THỂ LÂY LAN qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với người bệnh, đặc biệt khi nguyên nhân gây bệnh là virus hoặc vi khuẩn. Bệnh thường lây qua đường hô hấp khi nói chuyện, ho, hắt hơi hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân.
Viêm họng cấp ở trẻ em thường sốt 2-3 ngày, có thể kéo dài 5-7 ngày nếu không điều trị. Sốt trên 10 ngày là dấu hiệu nguy hiểm, cần đi khám ngay.
Cha mẹ có thể điều trị bệnh bằng mẹo dân gian (tỏi, húng chanh, lá hẹ, gừng), thuốc Tây y (kháng sinh, hạ sốt, siro ho) hoặc Đông y (bài thuốc kim ngân, liên kiều...). Mỗi phương pháp có ưu nhược điểm riêng, cần cân nhắc và tham khảo ý kiến bác sĩ.
KHÔNG NÊN uống nước đá khi bị viêm họng. Nước đá có thể làm trầm trọng thêm tình trạng viêm họng do:
- Vi khuẩn trong nước đá phát triển khiến bệnh trầm trọng.
- Suy giảm sức đề kháng do cơ thể phải huy động năng lượng để điều chỉnh nhiệt độ.
- Tăng tiết dịch nhầy gây suy giảm hệ miễn dịch và dẫn đến các triệu chứng sốt, hắt hơi, chảy nước mũi,...
