Viêm Họng Dị Ứng

Viêm họng dị ứng là gì?

Viêm họng dị ứng là một bệnh lý thuộc nhóm viêm đường hô hấp trên, đặc trưng bởi tình trạng viêm cấp tính hoặc bán cấp niêm mạc họng do phản ứng quá mức của hệ miễn dịch với các yếu tố kích thích (allergens) có trong môi trường. Không giống như viêm họng do virus hoặc vi khuẩn, viêm họng dị ứng không liên quan đến tác nhân truyền nhiễm mà là hệ quả của phản ứng miễn dịch phức tạp.

Các cơ chế bệnh sinh của viêm họng dị ứng:

• Phơi nhiễm với chất kích thích: Khi niêm mạc họng tiếp xúc với các yếu tố gây dị ứng, hệ thống miễn dịch nhầm lẫn chúng là các kháng nguyên nguy hiểm.
• Kích hoạt tế bào mast: Tế bào mast - một loại tế bào bạch cầu - được kích hoạt giải phóng các chất trung gian gây viêm, bao gồm histamine, tryptases, và chymases.
• Phản ứng viêm: Histamine gây giãn mạch máu, tăng tính thấm thành mạch, phù nề niêm mạc, và kích thích các tế bào thần kinh cảm giác gây ra các triệu chứng khó chịu như ngứa rát, ho, chảy nước mũi.

Nguyên nhân viêm họng dị ứng

Nguyên nhân của viêm họng dị ứng được cho là có liên quan đến hiện tượng chảy dịch mũi sau. Khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích, xoang mũi sẽ tiết ra nhiều dịch hơn, làm cho dịch này chảy xuống họng, gây ra ho, đau rát, ngứa ngáy và cảm giác khó chịu.

Các yếu tố kích thích thường gặp gây viêm họng dị ứng:

Các chất kích thích trong không khí:

• Bụi mịn (PM2.5): Các hạt bụi mịn có kích thước nhỏ hơn 2.5 micrometers dễ dàng đi sâu vào đường hô hấp, kích hoạt tế bào mast và gây viêm.
• Phấn hoa: Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm họng dị ứng theo mùa. Các hạt phấn hoa theo gió bay vào đường thở, kích hoạt phản ứng dị ứng.
• Lông động vật: Tiết dịch, da chết và lông của động vật có vú (chó, mèo...) có thể chứa các protein gây dị ứng, gây kích ứng niêm mạc họng.
• Nấm mốc: Bào tử nấm mốc thường sinh sôi trong môi trường ẩm ướt. Khi hít phải bào tử nấm mốc, chúng có thể gây ra các triệu chứng dị ứng đường hô hấp trên, bao gồm viêm họng.
• Khói thuốc lá: Các chất có trong khói thuốc lá không chỉ gây kích ứng trực tiếp lên niêm mạc họng mà còn làm tăng tính nhạy cảm của đường thở, dễ dẫn đến viêm họng dị ứng.

Các yếu tố khác:

• Thời tiết: Khí hậu hanh khô hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể làm khô niêm mạc họng, tăng tính nhạy cảm và dễ kích hoạt phản ứng viêm.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit dạ dày trào ngược lên họng (được gọi là trào ngược dạ dày thực quản) có thể gây kích ứng niêm mạc họng, dẫn đến các triệu chứng tương tự như viêm họng dị ứng.

Chẩn đoán viêm họng dị ứng

Viêm họng dị ứng thường được chẩn đoán dựa trên việc đánh giá tổng hợp các yếu tố sau:

Thăm khám lâm sàng:

• Bác sĩ sẽ tiến hành hỏi bệnh sử chi tiết của người bệnh, bao gồm các triệu chứng đang gặp phải, thời gian khởi phát, mức độ nặng nhẹ, các yếu tố liên quan đến tình trạng bệnh (tiếp xúc với dị nguyên nghi ngờ, tiền sử bệnh lý bản thân và gia đình...).
• Khám họng trực tiếp bằng đèn soi hoặc nội soi họng để kiểm tra tình trạng viêm của niêm mạc họng (đỏ, phù nề...), có thể có xuất tiết nhầy trong lòng họng.
• Khám mũi xoang để loại trừ các bệnh lý viêm mũi xoang dị ứng có thể gây chảy dịch mũi sau xuống họng, kích thích niêm mạc họng.
• Khám hạch lympho vùng cổ để đánh giá tình trạng viêm nhiễm.

Xét nghiệm cận lâm sàng:

• Công thức máu: Xét nghiệm công thức máu thường quy nhằm loại trừ các nguyên nhân viêm họng do vi khuẩn (số lượng bạch cầu tăng, tỷ lệ bạch cầu trung tính tăng).
• Xét nghiệm dị ứng (nếu cần thiết): Các xét nghiệm dị ứng qua da (prick test) hoặc xét nghiệm máu tìm kháng thể đặc hiệu với các dị nguyên nghi ngờ (IgE đặc hiệu) có thể được thực hiện để xác định dị nguyên gây bệnh. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kết quả xét nghiệm dị ứng đôi khi có thể dương tính giả hoặc âm tính giả, do đó cần kết hợp với các yếu tố lâm sàng khác để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Chẩn đoán phân biệt:

Viêm họng dị ứng cần được chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác gây viêm họng, bao gồm:

• Viêm họng cấp do virus: Thường khởi phát cấp tính sau khi tiếp xúc với người bệnh, thường kèm theo các triệu chứng toàn thân như sốt, đau mỏi cơ, sổ mũi...
• Viêm họng do vi khuẩn: Thường có biểu hiện sốt cao, đau họng dữ dội, có mủ trắng trên niêm mạc họng, hạch bạch huyết vùng cổ sưng to, đau nhức.
• Viêm họng do trào ngược dạ dày thực quản: Có thể gây ra các triệu chứng ho khan, ngứa rát họng, đặc biệt là về đêm. Tuy nhiên, thường không kèm theo các triệu chứng viêm mũi dị ứng.

Chẩn đoán hình ảnh (ít khi cần thiết):

• Chụp X-quang phế nang - tim (PA chest X-ray) đôi khi được chỉ định trong trường hợp nghi ngờ viêm phổi đi kèm.
• Chụp CT scan xoang mặt - mũi (sinus CT scan) có thể được thực hiện nếu nghi ngờ viêm xoang mũi dị ứng phức tạp.

Các thăm dò khác (ít khi cần thiết):

• Nội soi thanh quản - phế quản (bronchoscopy) có thể được thực hiện trong một số trường hợp hiếm gặp để loại trừ các bệnh lý đường thở khác gây ra các triệu chứng tương tự viêm họng dị ứng.

Bác sĩ sẽ dựa trên các thông tin thu thập được từ việc thăm khám lâm sàng, kết quả xét nghiệm cận lâm sàng và chẩn đoán phân biệt để đưa ra chẩn đoán xác định viêm họng dị ứng. Việc chẩn đoán chính xác có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và cải thiện hiệu quả điều trị cho người bệnh.

Đối tượng dễ mắc viêm họng dị ứng

Viêm họng dị ứng có thể gặp ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên một số nhóm người có nguy cơ mắc bệnh cao hơn bao gồm:

• Người có cơ địa dị ứng: Những người có tiền sử bệnh lý hen suyễn, viêm mũi dị ứng, chàm... có nguy cơ cao mắc viêm họng dị ứng.
• Trẻ em: Trẻ em có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ nhạy cảm với các yếu tố gây dị ứng nên cũng dễ mắc bệnh này.
• Người thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố kích thích: Người sống hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi bặm, lông động vật, nấm mốc... có nguy cơ cao mắc viêm họng dị ứng.
• Người mắc các bệnh lý về đường hô hấp khác: Viêm xoang mũi dị ứng hoặc cảm lạnh thông thường đôi khi có thể gây ra tình trạng chảy dịch mũi sau xuống họng. Dịch nhầy này gây kích ứng niêm mạc họng, dẫn đến các triệu chứng ho, ngứa rát. Trong một số trường hợp, tình trạng này có thể nhầm lẫn với viêm họng dị ứng.

Phòng ngừa bệnh viêm họng dị ứng

Viêm họng dị ứng là một bệnh lý mạn tính, do đó việc phòng ngừa đóng vai trò rất quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa các đợt bùng phát.

Tránh tiếp xúc với các yếu tố kích thích:

• Đối với các dị nguyên trong không khí: Đeo khẩu trang khi ra ngoài đường, sử dụng máy lọc không khí tại nhà, thường xuyên giặt chăn, ga, gối, tránh nuôi thú cưng trong nhà nếu lông động vật là yếu tố gây kích ứng.
• Kiểm soát các yếu tố khác: Giữ ấm cổ họng khi trời lạnh, tránh khói thuốc lá và các chất kích thích khác, duy trì độ ẩm phù hợp trong nhà để tránh khô họng, vệ sinh răng miệng thường xuyên để ngăn ngừa các nhiễm trùng đường hô hấp trên.

Tăng cường sức khỏe tổng thể:

• Chế độ ăn uống lành mạnh: Bổ sung đầy đủ vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa để tăng cường hệ miễn dịch.
• Ngủ đủ giấc: Giúp cơ thể phục hồi và tăng sức đề kháng.
• Tập thể dục thường xuyên: Nâng cao thể chất và tinh thần, giúp kiểm soát căng thẳng - một yếu tố có thể làm nặng thêm triệu chứng viêm họng dị ứng.

Khi nào cần gặp bác sĩ

Viêm họng dị ứng là một tình trạng thường gặp và thường không gây ra các biến chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc tự điều trị tại nhà có thể không đủvà sự can thiệp của bác sĩ là cần thiết. Dưới đây là các tình huống cụ thể mà người bệnh nên gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời:

• Triệu chứng kéo dài: Nếu các triệu chứng viêm họng dị ứng kéo dài hơn 2 tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm, người bệnh nên gặp bác sĩ. Triệu chứng kéo dài có thể là dấu hiệu của một vấn đề nghiêm trọng hơn hoặc chỉ ra rằng tình trạng viêm họng dị ứng đang trở nên mãn tính.
• Khó thở: Cảm giác khó thở hoặc thở gấp là một dấu hiệu cần được quan tâm đặc biệt. Viêm họng dị ứng có thể gây ra tình trạng phù nề hoặc viêm lan rộng đến các đường hô hấp dưới, gây ra khó thở. Đây có thể là dấu hiệu của một phản ứng dị ứng nghiêm trọng (phản vệ) cần được cấp cứu ngay lập tức. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được điều trị kịp thời.
• Sốt cao: Nếu xuất hiện sốt cao trên 38°C kèm theo đau họng, đây có thể là dấu hiệu của một nhiễm trùng vi khuẩn hoặc virus cần được điều trị bằng thuốc kháng sinh hoặc kháng virus. Sốt cao cũng có thể chỉ ra rằng cơ thể đang phản ứng mạnh mẽ với một yếu tố gây dị ứng hoặc một tình trạng viêm nhiễm nghiêm trọng hơn.
• Sưng lớn ở vùng cổ: Sưng lớn ở vùng cổ có thể là dấu hiệu của viêm tuyến giáp hoặc các vấn đề nghiêm trọng khác như áp-xe amidan hoặc khối u. Nếu cảm thấy vùng cổ bị sưng to hoặc đau nhức, người bệnh cần được kiểm tra y tế ngay lập tức để loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng và được điều trị đúng cách.