Viêm mũi dị ứng ở trẻ em là bệnh lý hô hấp phổ biến, nếu không được điều trị tốt có thể dẫn các biến chứng như hen suyễn, viêm xoang, viêm phổi, viêm phế quản… Bài viết dưới đây sẽ phân tích mức độ nguy hiểm và khả năng điều trị dứt điểm của bệnh viêm mũi dị ứng ở trẻ nhỏ.
Viêm mũi dị ứng ở trẻ em là gì?
Viêm mũi dị ứng là tình trạng viêm nhiễm tại niêm mạc mũi (màng lót bên trong mũi) do dị ứng với các tác nhân bên trong và bên ngoài cơ thể. Tình trạng này được đặc trưng bởi các triệu chứng như hắt hơi, chảy nước mũi, ngạt mũi và ngứa mũi.
Ở Việt Nam, tỉ lệ trẻ em bị viêm mũi dị ứng khá cao, lên tới 40%. Ở những đứa trẻ có bệnh chàm, hen suyễn hoặc các bệnh cơ địa khác, nguy cơ mắc bệnh có thể cao hơn.
Viêm mũi dị ứng ở trẻ em dù không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng nhưng ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe và sự phát triển của bé. Bệnh khiến trẻ cảm thấy khó chịu, dễ cáu gắt, biếng ăn, mất ngủ, ảnh hưởng đến cân nặng và sức khỏe lâu dài.
Dấu hiệu nhận biết bệnh viêm mũi dị ứng ở trẻ em
Ở một số trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, các triệu chứng thường sơ sài và dễ nhầm lẫn với bệnh cúm hoặc cảm lạnh thông thường. Cha mẹ cần lưu quan sát và đưa trẻ đi khám để phát hiện, điều trị bệnh từ sớm.
- Trẻ thường xuyên ngứa mũi, muốn hắt hơi hoặc liên tục hắt hơi.
- Sổ mũi, chảy nước mũi.
- Dịch nước mũi màu trắng, trong hoặc hơi đục.
- Nghẹt mũi, khó thở bằng mũi, thường xuyên há miệng để thở.
- Một số trẻ có dấu hiệu đau họng, kèm theo nhức đầu, ù tai.
- Trẻ bỏ ăn, chán ăn, mệt mỏi, ít vận động.
- Triệu chứng khác: Trẻ có thể bị chảy máu cam, ngứa mắt.
Nguyên nhân gây bệnh viêm mũi dị ứng ở trẻ
Viêm mũi dị ứng ở trẻ em có thể xảy ra theo mùa hoặc quanh năm. Các tác nhân gây viêm mũi dị ứng cho trẻ thường tồn tại ngay trong môi trường, không khí hàng ngày trẻ hít phải như lông động vật, bụi bẩn, phấn hoa, nấm mốc, mỹ phẩm… Ngoài ra bệnh còn liên quan đến yếu tố cơ địa, di truyền, dị hình về cấu trúc và giải phẫu hốc mũi….
Một số tác nhân xuất hiện quanh năm, số còn lại chiếm tỷ lệ nhiều hơn xuất hiện tập trung vào các mùa đặc biệt. Đây là nguyên nhân lý giải tại sao viêm mũi dị ứng ở trẻ em thường xuất hiện quanh năm, khó điều trị và có xu hướng nặng hơn vào một khoảng thời gian nào đó trong năm.
Viêm mũi dị ứng ở trẻ em có nguy hiểm không?
- Biến chứng đường hô hấp: Viêm mũi dị ứng là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, virus và các tác nhân bên ngoài xâm nhập và gây ra các bệnh lý đường hô hấp. Trẻ có nguy cơ mắc các bệnh lý như viêm họng, viêm thanh quản, viêm amidan, viêm xoang, viêm tai giữa….
- Bệnh hen suyễn: Viêm mũi dị ứng có thể trở thành căn nguyên khởi phát các đợt cấp của bệnh hen suyễn. Tình trạng này nếu không được kiểm soát, trẻ có thể bị hen suyễn mãn tính.
- Biến chứng ở mắt: Trẻ bị viêm mũi dị ứng lâu ngày có thể gặp một số vấn đề về mắt như ngứa, sưng, đỏ mắt, thường xuyên chảy nước mắt, viêm kết mạc...
Quan trọng hơn, viêm mũi dị ứng nếu kéo dài sẽ làm giảm khả năng học tập, ghi nhớ và khám phá thế giới xung quanh của trẻ. Tình trạng này nếu xảy ra ở giai đoạn trẻ đang phát triển trí não có thể gây nên hiện tượng chậm phát triển trí tuệ, ảnh hưởng đến tương lai lâu dài của trẻ.
Cách chẩn đoán bệnh chính xác
- Hỏi bệnh sử: Tìm hiểu các triệu chứng (hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, ngứa mũi, mắt, họng), thời gian xuất hiện, tần suất, các yếu tố khởi phát (tiếp xúc bụi, phấn hoa,...), tiền sử dị ứng của trẻ và gia đình.
- Khám lâm sàng: Quan sát các dấu hiệu bên ngoài như: mắt đỏ, chảy nước mắt; mũi đỏ, sưng, chảy nước mũi; niêm mạc mũi nhợt nhạt, phù nề; có thể có polyp mũi trong trường hợp mãn tính.
- Xét nghiệm máu: Đo tổng IgE và IgE đặc hiệu với các dị nguyên nghi ngờ. Mức IgE tăng cao gợi ý tình trạng dị ứng.
- Test lẩy da: Nhỏ một lượng nhỏ dị nguyên lên da và dùng kim chích nhẹ để kiểm tra phản ứng dị ứng.
- Xét nghiệm Provocation test: Đưa tác nhân nghi ngờ vào mũi để xem có phản ứng dị ứng hay không.
- Loại trừ các bệnh lý khác: Loại trừ các bệnh lý có triệu chứng tương tự như viêm mũi xoang, viêm mũi nhiễm trùng, cảm lạnh... bằng cách hỏi bệnh sử, khám lâm sàng và chỉ định các xét nghiệm bổ sung nếu cần.
Đối tượng trẻ dễ mắc viêm mũi dị ứng
- Tiền sử gia đình: Trẻ có bố mẹ hoặc anh chị em ruột bị dị ứng (viêm mũi dị ứng, hen suyễn, viêm da cơ địa...) có nguy cơ cao hơn.
- Môi trường sống: Ô nhiễm, nhiều bụi nhà, phấn hoa, lông động vật, nấm mốc... là môi trường lý tưởng cho viêm mũi dị ứng phát triển.
- Chế độ ăn uống: Trẻ biếng ăn, thiếu chất hoặc ăn quá nhiều đồ ngọt, đồ ăn chế biến sẵn dễ bị suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho bệnh khởi phát.
- Tiếp xúc khói thuốc lá: Khói thuốc là tác nhân kích ứng đường hô hấp mạnh, làm tăng nguy cơ dị ứng.
- Sức đề kháng yếu: Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ bị viêm nhiễm đường hô hấp, dẫn đến viêm mũi dị ứng.
- Các bệnh lý khác: Trẻ bị viêm xoang, viêm VA, hen suyễn,... cũng dễ mắc kèm viêm mũi dị ứng.
Phòng ngừa bệnh bằng cách nào?
Viêm mũi dị ứng là nỗi lo thường trực của nhiều bậc cha mẹ. Mặc dù không thể chữa khỏi hoàn toàn, chúng ta vẫn có thể bảo vệ con em mình bằng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả dưới đây:
Xác định và tránh tác nhân gây dị ứng:
- Thực hiện xét nghiệm dị ứng để xác định chính xác các chất gây dị ứng cho trẻ.
- Hạn chế tiếp xúc với các chất gây dị ứng đã được xác định.
- Ghi lại nhật ký các triệu chứng dị ứng của trẻ để xác định mối liên quan giữa các triệu chứng và các yếu tố môi trường.
Tăng cường sức đề kháng:
- Đảm bảo trẻ được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng, đặc biệt là vitamin C, vitamin D và kẽm.
- Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin theo lịch tiêm chủng.
- Dạy trẻ rửa tay thường xuyên và đúng cách.
- Khuyến khích trẻ vận động, tham gia các hoạt động thể chất phù hợp.
Kiểm soát môi trường sống:
- Vệ sinh nhà cửa thường xuyên, hút bụi, lau chùi đồ đạc.
- Duy trì độ ẩm trong nhà ở mức 40-50%.
- Hạn chế sử dụng các sản phẩm tẩy rửa, nước hoa có chứa hóa chất mạnh.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
- Triệu chứng kéo dài: Nếu các triệu chứng như sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi kéo dài hơn 2 tuần và không thuyên giảm với thuốc thông thường.
- Triệu chứng nghiêm trọng: Trẻ bị khó thở, ngủ không ngon giấc, mệt mỏi, kém tập trung do ngứa ngáy, khó chịu.
- Nghi ngờ biến chứng: Nếu trẻ có sốt, đau đầu, đau tai, ho kéo dài, khò khè, có thể là dấu hiệu của viêm xoang, viêm tai giữa hoặc hen suyễn.
- Trẻ có tiền sử dị ứng hoặc hen suyễn: Trẻ thuộc nhóm này có nguy cơ cao bị viêm mũi dị ứng và biến chứng.
- Trẻ dưới 2 tuổi: Trẻ nhỏ dễ bị biến chứng hơn nên cần được bác sĩ đánh giá và điều trị kịp thời.
Dược liệu hỗ trợ trị bệnh
Dược liệu trong điều trị viêm mũi dị ứng ở trẻ em đóng vai trò quan trọng nhờ tính an toàn và hiệu quả lâu dài. Các loại thảo dược như ké đầu ngựa, kim ngân hoa, phòng phong, bạch chỉ, tân di hoa,... có tác dụng kháng viêm, giảm phù nề, làm dịu niêm mạc mũi, giảm tiết dịch, giảm hắt hơi, sổ mũi.
Ngoài ra, một số dược liệu còn có khả năng tăng cường hệ miễn dịch, giúp trẻ phòng ngừa tái phát và giảm mức độ nghiêm trọng của các đợt dị ứng.
Sự kết hợp các dược liệu này trong các bài thuốc cổ truyền hoặc chế phẩm hiện đại đã được chứng minh giúp cải thiện đáng kể triệu chứng viêm mũi dị ứng ở trẻ, đồng thời giảm thiểu tác dụng phụ so với thuốc Tây y, đặc biệt là corticoid.
Viêm mũi dị ứng ở trẻ em tuy không quá nguy hiểm nhưng rất khó để điều trị dứt điểm. Nhận biết sớm, điều trị đúng cách là cách tốt nhất để giải quyết bệnh và tránh các nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Do vậy, ngay khi có những dấu hiệu ban đầu, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân và điều trị từ sớm.
Viêm mũi dị ứng không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng triệu chứng có thể được kiểm soát thông qua các biện pháp điều trị như bài thuốc Đông y, Tây y, mẹo tại nhà... Việc tránh các tác nhân gây dị ứng và duy trì môi trường sống sạch sẽ cũng giúp giảm thiểu tình trạng này đáng kể.
