Áp xe amidan là tình trạng biến chứng nguy hiểm liên quan đến việc điều trị viêm amidan không dứt điểm. Tình trạng này diễn tiến kéo dài có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người bệnh. Chủ động tìm hiểu và nhận biết các dấu hiệu bệnh lý này thông qua bài viết sau đây.
Áp xe amidan là bệnh gì?
Áp xe amidan (còn gọi là áp xe quanh amidan) là tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng (chủ yếu do virus, vi khuẩn). Có thể coi đây là một dạng biến chứng của bệnh viêm amidan hoặc một số bệnh lý hô hấp khác.
Bệnh có thể xảy ra ở mọi đối tượng nhưng phổ biến hơn ở lứa tuổi thanh thiếu niên - lứa tuổi amidan đang hoạt động và phát triển mạnh nhất. Ở lứa tuổi này, hai khối amidan đóng vai trò như hàng rào miễn dịch, bảo vệ cổ họng khỏi các tác nhân gây bệnh đường hô hấp.
Tuy nhiên, khi lượng tác nhân tăng lên đột ngột (do bất kỳ nguyên nhân nào), amidan không thể thích ứng kịp và xuất hiện viêm nhiễm. Với viêm amidan thông thường, việc điều trị dứt điểm không khó nhưng phải đúng phương pháp và kịp thời. Nếu tình trạng viêm nhiễm kéo dài có thể dẫn đến áp xe amidan (biến chứng thường gặp của bệnh viêm amidan).
Nguyên nhân gây ra tình trạng áp xe amidan
Nguyên nhân chính gây ra tình trạng áp xe amidan là các liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A (phổ biến nhất là Streptococcus).
Nhóm vi khuẩn này thường xâm nhập, gây nhiễm trùng ở các mô mềm xung quanh khối amidan và có thể lây lan trong 2 - 4 tuần, gây biến chứng toàn thân. Tình trạng này tương đối nguy hiểm và cần điều trị sớm.
Ngoài ra, một số yếu tố nguy cơ khác cũng có thể dẫn đến áp xe tại amidan như sau:
- Sỏi amidan.
- Viêm amidan mãn tính kéo dài.
- Các bệnh lý về bạch cầu (bệnh bạch cầu đơn nhân; bệnh bạch cầu Lymphocytic mãn tính;....).
- Các bệnh lý về răng lợi (nhiễm trùng răng; viêm nha chu; viêm nướu; viêm lợi;....).
- Tác động từ môi trường và thói quen sinh hoạt không lành mạnh (hút thuốc lá nhiều; sinh sống trong môi trường ô nhiễm;....).
Nhận biết được các yếu tố nguy cơ có khả năng gây bệnh giúp mọi người có ý thức phòng ngừa hơn. Bên cạnh đó, nên chủ động đi thăm khám từ sớm để được chẩn đoán và hướng dẫn cách điều trị đúng cách nhất.
Biến chứng có thể gặp của áp xe amidan
Áp xe amidan tương đối nghiêm trọng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng. Cụ thể, người bệnh cần cảnh giác với những biến chứng sau đây:
- Hội chứng ngưng thở khi ngủ.
- Nhiễm trùng lan sâu vào mạch máu và gây nhiễm trùng huyết.
- Các bệnh lý viêm đường hô hấp dưới (viêm phế quản, viêm phổi).
- Biến chứng tại thận gây viêm cầu thận.
- Ảnh hưởng đến tim gây viêm cơ tim.
- Gây bệnh lý thấp khớp, viêm màng não hoặc một số biến chứng nguy hiểm khác.
Do đó, người bệnh cần lưu ý và đi thăm khám càng sớm càng tốt để có phương hướng điều trị kịp thời. Tuyệt đối không tự ý điều trị bằng thuốc vì áp xe amidan không giống các dạng viêm nhiễm thông thường, cần kết hợp nhiều loại thuốc điều trị mới có hiệu quả.
Làm sao để chẩn đoán bệnh chính xác?
Tại cơ sở y tế, trước hết bác sĩ sẽ đánh giá mức độ bệnh thông qua triệu chứng lâm sàng. Kết hợp những xét nghiệm liên quan, bác sĩ tiến hành chẩn đoán bệnh áp xe hay viêm nhiễm amidan thông thường. Hoặc chẩn đoán phân biệt với một số tình trạng nghiêm trọng hơn như ung thư amidan, u thành họng.
Một số xét nghiệm bác sĩ có thể chỉ định như sau:
- Soi họng, tiến hành nuôi cấy và làm kháng sinh đồ ổ mủ tại áp xe.
- Nếu nghi nhiễm khuẩn ăn sâu vào máu, bác sĩ có thể tiến hành cấy máu và thực hiện kháng sinh đồ.
- Xét nghiệm máu (phục vụ cho quá trình theo dõi và điều trị).
- Các xét nghiệm sinh hóa, xét nghiệm nước tiểu khác.
Từ kết quả cụ thể từ các xét nghiệm liên quan, bác sĩ mới có thể đưa ra kết luận và chẩn đoán cụ thể nhất về tình trạng người bệnh. Để quá trình khám chữa bệnh chính xác và an toàn, nên lựa chọn cơ sở y tế uy tín và có chuyên khoa tai mũi họng riêng biệt.
Đối tượng có nguy cơ mắc áp xe amidan
Áp xe amidan là một biến chứng nặng của viêm amidan, xảy ra khi tình trạng viêm nhiễm không được kiểm soát hiệu quả. Mặc dù áp xe amidan có thể xảy ra ở bất kỳ đối tượng nào, một số nhóm người có nguy cơ mắc bệnh cao hơn đáng kể:
- Trẻ em và thanh thiếu niên: Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ bị vi khuẩn tấn công và gây biến chứng.
- Người có tiền sử viêm amidan tái phát hoặc viêm amidan hốc mủ: Tăng nguy cơ hình thành ổ áp xe.
- Người có sức đề kháng kém: Do bệnh lý mãn tính, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc đang điều trị ung thư.
- Người không điều trị hoặc điều trị không đầy đủ viêm amidan cấp: Tình trạng nhiễm trùng có thể tiến triển thành áp xe.
- Người có các bệnh lý răng miệng: Tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây nhiễm trùng amidan.
- Người tiếp xúc với người bệnh, khói thuốc lá hoặc các chất kích thích khác: Tăng nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn.
Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc áp xe amidan, bao gồm:
- Nhiễm trùng đường hô hấp trên gần đây
- Bệnh bạch cầu đơn nhân
- Viêm hạch bạch huyết
- U lympho
Các biện pháp phòng ngừa áp xe amidan hiệu quả
Áp xe amidan được coi là dạng biến chứng của viêm amidan thông thường nên các biểu hiện tương đối phức tạp và nghiêm trọng. Do đó, thực hiện các biện pháp phòng ngừa là điều cần thiết để ngăn chặn tình trạng nhiễm trùng này:
- Giữ vệ sinh răng miệng, tai mũi họng đúng cách. Súc họng hàng ngày với nước muối sinh lý hoặc dung dịch súc miệng được bác sĩ chỉ định.
- Chữa trị dứt điểm các bệnh lý liên quan đến amidan (viêm amidan cấp tính, mãn tính hoặc có hốc mủ).
- Điều chỉnh chế độ ăn với nhóm đồ ăn mềm, lỏng, dễ nuốt nhưng vẫn phải đảm bảo dinh dưỡng, giàu vitamin,....
- Hạn chế nhóm đồ ăn nhiều dầu mỡ, nhiều gia vị (đặc biệt là ớt, hạt tiêu, muối).
- Uống đủ lượng nước cần thiết mỗi ngày (nước khoáng, nước hoa quả, nước ép,....).
- Không hút thuốc lá, uống rượu bia hoặc dùng đồ uống có gas trong thời gian chữa bệnh.
- Đi khám ngay nếu trong quá trình điều trị bằng thuốc thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.
- Dành thời gian nghỉ ngơi, cân đối công việc, tránh căng thẳng, áp lực tâm lý trong thời điểm chữa bệnh.
Bị áp xe amidan khi nào cần đi bệnh viện?
Áp xe amidan là tình trạng nhiễm trùng tương đối nghiêm trọng của các bệnh lý liên quan đến amidan. Người bệnh nên đi khám càng sớm càng tốt để có phương pháp chữa trị hiệu quả theo phác đồ.
Ngoài ra, người bệnh cần lưu ý đến cơ sở y tế ngay nếu thấy các biểu hiện:
- Amidan sưng quá to, gây bít tắc đường thở, người bệnh bị khó thở dữ dội, tắc nghẽn đường thở khi ngủ
- Tiết nhiều dịch mủ theo đường họng (dấu hiệu của việc các ổ áp xe bị vỡ, chảy mủ)
- Người bệnh bị sốt kéo dài, người mệt mỏi, mất sức lực
- Có dấu hiệu của các biến chứng sang cơ quan lân cận như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi,....
Dược liệu hỗ trợ trị bệnh
Việt Nam tự hào sở hữu một kho tàng dược liệu phong phú và đa dạng, được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu nhiệt đới và thổ nhưỡng màu mỡ. Trong số đó, nhiều loại thảo dược đã được sử dụng từ lâu đời trong y học cổ truyền để hỗ trợ điều trị các bệnh lý khác nhau, bao gồm cả áp xe amidan.
Những dược liệu này mang lại nhiều lợi ích như giảm đau, kháng viêm và an toàn khi sử dụng đúng cách. Cụ thể một số dược liệu thường được sử dụng:
- Kim ngân hoa giúp giảm sưng đau và ức chế sự phát triển của vi khuẩn gây áp xe.
- Liên kiều có tác dụng kháng khuẩn, thanh nhiệt giải độc, thường được dùng để giảm viêm nhiễm và hạ sốt.
- Bồ công anh có khả năng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, giúp hỗ trợ quá trình đào thải độc tố ra khỏi cơ thể.
- Xạ can giúp thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm, làm giảm sưng đau và khó chịu ở amidan.
- Cam thảo giúp giảm đau, làm dịu cổ họng, đồng thời có tác dụng kháng viêm, giảm sưng.
- Hoàng liên có tính kháng khuẩn mạnh, thường được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
- Hoàng cầm có tác dụng thanh nhiệt, táo thấp, sát trùng, thường dùng để giảm viêm nhiễm và giảm sưng.
- Chi tử giúp thanh nhiệt, tả hỏa, giải độc, thường được sử dụng để hạ sốt và giảm đau.
Các dược liệu trên có thể được sử dụng dưới nhiều dạng khác nhau, bao gồm trà, thuốc sắc, thuốc ngậm, hoặc đắp ngoài da. Tùy thuộc vào tình trạng bệnh và cơ địa của từng người, thầy thuốc sẽ kê đơn và hướng dẫn cách sử dụng phù hợp.
Cắt amidan có thể chữa khỏi viêm họng do viêm amidan gây ra, nhưng nếu viêm amidan đã gây biến chứng sang vùng hầu họng thì vẫn có thể bị viêm họng và cần thêm các biện pháp hỗ trợ điều trị.
Viêm amidan thường gây sốt, đặc biệt là viêm amidan cấp tính có thể gây sốt cao từ 38-39 độ C. Viêm amidan mãn tính có thể không gây sốt hoặc sốt nhẹ. Thời gian sốt thường kéo dài từ 1-4 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 7-10 ngày nếu không được điều trị kịp thời.
Cắt amidan có thể gây đau hoặc không, tùy thuộc vào phương pháp phẫu thuật.
- Phương pháp truyền thống: Gây đau trong 2-3 ngày sau phẫu thuật và có thể chảy máu trong và sau phẫu thuật.
- Phương pháp hiện đại: Không gây đau đớn, chỉ có cảm giác đau râm ran sau vài tiếng phẫu thuật.
Thời gian hết đau cũng tùy thuộc vào phương pháp phẫu thuật:
- Phương pháp truyền thống:Đau âm ỉ 1-2 ngày sau phẫu thuật.
- Phương pháp hiện đại: Đau kéo dài khoảng 3-4 tiếng sau phẫu thuật.
Viêm amidan có thể nổi hạch ở cổ. Nguyên nhân là do vi khuẩn, virus tấn công amidan khiến các hạch bạch huyết phải hoạt động nhiều hơn để sản xuất bạch cầu lympho chống lại tác nhân gây bệnh. Hạch nổi lên thường có hình tròn và kích thước to nhỏ tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Viêm amidan mãn tính có thể cắt, không nguy hiểm và tỷ lệ thành công cao. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần cắt amidan. Chỉ nên cắt amidan trong các trường hợp sau:
- Viêm amidan mãn tính nhiều năm (5-6 năm), triệu chứng nặng và tái phát liên tục.
- Viêm amidan tái phát kèm hạch ở cổ.
- Viêm amidan có biến chứng áp xe quanh amidan.
- Viêm amidan kéo dài kèm hội chứng ngưng thở khi ngủ.
- Viêm amidan có biến chứng viêm tai giữa, viêm xoang,...
Cắt amidan không nguy hiểm nếu được thực hiện ở cơ sở y tế uy tín và chất lượng. Thủ thuật này giúp cải thiện các triệu chứng khó chịu do viêm amidan. Tuy nhiên, nếu thực hiện không đúng kỹ thuật hoặc ở cơ sở không đảm bảo, người bệnh có thể gặp phải các biến chứng nghiêm trọng.
Thông thường, thời gian phục hồi trung bình sau khi cắt amidan dao động từ 10 đến 14 ngày. Tuy nhiên, khả năng hồi phục sau quá trình phẫu thuật của mỗi người bệnh đều khác nhau. Cụ thể còn phụ thuộc vào một số yếu tố như phương pháp phẫu thuật, tuổi tác, tình trạng sức khỏe tổng quát của người bệnh...
Cắt amidan là một can thiệp ngoại khoa đơn giản, thường được chỉ định trong trường hợp viêm amidan mãn tính hoặc gây ra biến chứng nghiêm trọng. Việc quyết định cắt amidan cho người lớn cần dựa vào tình trạng sức khỏe và chỉ định của bác sĩ. Người bệnh cần thăm khám và tuân thủ hướng dẫn sau phẫu thuật để hồi phục nhanh chóng và hiệu quả.
Theo các bác sĩ chuyên khoa không phải trường hợp nào cũng có thể tiến hành cắt amidan. Tùy tình trạng của người bệnh mà bác sĩ đưa ra những chỉ định cắt bỏ amidan cho phù hợp.
