Thoát Vị Đĩa Đệm Cột Sống Thắt Lưng

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là gì?

Đĩa đệm là vị trí đóng vai trò như một “tấm đệm lót” được đặt giữa khoảng cách của các đốt sống. Bộ phận này có khả năng hấp thụ động lực tác dụng, phân tán và giúp cột sống nâng đỡ chuyển động của toàn bộ cơ thể. Đĩa đệm được cấu tạo nên bởi một vòng xơ bên ngoài và bên trong là lớp nhân nhầy. Tình trạng thoát vị tại cột sống lưng xảy ra khi lớp nhân nhầy này thoát ra khỏi vòng xơ, đè nén lên các dây thần kinh và tủy sống, gây ra đau đớn, tê bì chân tay, đau thần kinh tọa.

Dưới tác động của quá trình lão hóa, lớp màng xơ trở nên bào mòn, yếu dần, xơ hóa. Chính vì vậy bệnh chủ yếu khởi phát ở đối tượng từ 30 - 55 tuổi. Vị trí thoát vị phổ biến nhất chính là thoát vị đĩa đệm đốt sống cổ và thoát vị đĩa đệm lưng. Trong đó, tổn thương phần cột sống thắt lưng chiếm tới 90% tổng số ca, chủ yếu ở vùng L4 - L5 và L5 - S1. 10% còn lại là thoát vị đĩa đệm đa tầng.

Các dạng tổn thương thoát vị đĩa đệm lưng

Lớp nhân nhầy đĩa đệm có dạng giống như lớp gel trắng hoặc lòng trắng trứng. Ngoài những tổn thương gây ra do sự rò rỉ khỏi vòng xơ, vùng đĩa đệm có thể xuất hiện một số dạng bất thường như:

Thoái hóa đĩa đệm

Lớp nhân mất đi tính nhầy cần thiết, vòng xơ bị bào mòn dẫn tới giảm lực “lò xo” giữa các đốt sống. Vị trí của đĩa đệm không thay đổi nhưng do sự hấp thụ và phân tán trọng lực bị ảnh hưởng có thể dẫn tới các cơn đau nhức.

Phồng đĩa đệm

Tình trạng này xảy ra phổ biến ở người bệnh bị thoát vị giai đoạn đầu hoặc người trẻ lao động mạnh thường xuyên và nghỉ ngơi không khoa học dẫn tới tổn thương đĩa đệm. Mặc dù lớp nhân chưa thực sự tràn ra ngoài màng bao xơ. Tuy nhiên, phần nhân bên trong đã bị biến dạng, phồng to dần gây nên các cơn đau cấp tính, gây viêm khớp, lệch cột sống, phì đại thắt lưng, hẹp cột sống.

Lồi đĩa đệm

Được đánh giá là tổn thương cấp độ 2, lồi đĩa đệm có thể xảy ra ở một hoặc nhiều đĩa đệm khác nhau. Khi đĩa đệm phồng đến mức độ nhất định sẽ dẫn tới tổn thương, suy yếu màng xơ bên ngoài, nhân nhầy có xu hướng dồn về một phía. Tại một số vùng, phổ biến nhất là cột sống thắt lưng có sự chèn ép các dây thần kinh, người bệnh sẽ có cảm giác đau nhức từ vùng lưng xuống đến chân. Tùy thuộc vào mức độ tổn thương, phần cột sống có thể nghiêng hẳn sang phải hoặc trái.

Thoát vị đĩa đệm thực sự

Lớp vòng xơ đã bị rách tạo điều kiện thuận lợi để phần nhân bên trong tràn ra ngoài. Mặc dù chúng vẫn liên kết lại thành một khối nhưng những dây thần kinh bị chèn ép vẫn gây ảnh hưởng không nhỏ tới sinh hoạt thường ngày của người bệnh. Nếu không được điều trị kịp thời sẽ dẫn tới nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Thoát vị đĩa đệm mảnh rời

Một phần của nhân đĩa đệm đã tách rời khỏi cấu trúc hoàn chỉnh gọi là các mảnh vỡ. Các mảnh nhỏ này thường có xu hướng di chuyển lên trên hoặc dọc theo cột sống khiến người bệnh đau nhức dữ dội, khó khăn khi hoạt động. Giai đoạn này thường đòi hỏi thời gian điều trị dài ngày hoặc can thiệp bằng các giải pháp phẫu thuật.

Nguyên nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

Tâm lý chủ quan, coi nhẹ khả năng khởi phát của thoát vị đĩa đệm lưng đã khiến không ít người bệnh phải đối mặt với nguy cơ biến chứng. Bệnh không chỉ là nỗi lo lắng của người cao tuổi mà đang ngày càng có nguy cơ trẻ hóa ở độ tuổi trung niên, thậm chí dưới 30 tuổi là điều khiến bạn không thể bỏ qua các nguyên nhân gây bệnh dưới đây:

• Ngồi làm việc quá lâu: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến giới văn phòng trở thành nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao. Việc ngồi một chỗ quá lâu, ngồi sai tư thế lâu dần khiến cột sống bị tổn thương, trở nên suy yếu và đẩy nhanh dấu hiệu lão hóa.
• Lao động nặng nhọc: Thường xuyên mang vác vật nặng tạo nên một trọng lực đè ép lên cột sống, kết hợp với chế độ nghỉ ngơi không hợp lý khiến các cơn đau nhức xảy ra thường xuyên, vòng sợi bao ngoài nhân đĩa đệm dễ bị rách hoặc yếu dần.
• Lão hóa: Khi cơ thể bước vào giai đoạn lão hóa, khả năng hấp thụ và chuyển hóa canxi giảm đáng kể dẫn tới các bệnh lý như loãng xương, oxy hóa sụn khớp, xơ hóa lớp màng sợi, tăng nguy cơ thoát vị đĩa đệm cột sống lưng và lâu lành các tổn thương.
• Thừa cân: Người bệnh béo phì ngoài nguy cơ mắc các bệnh liên quan tới đường huyết, mỡ máu, mà lớp mỡ bên ngoài còn chèn ép lên mạch máu, giảm khả năng mang chất dinh dưỡng tới các bộ phận. Đây là nguyên nhân dẫn tới những khó khăn khi vận động của người thừa cân, lâu ngày dẫn tới thoát vị đĩa đệm.
• Yếu tố di truyền: Những gia đình có bố hoặc mẹ từng mắc bệnh thoái hóa cột sống lưng thì nguy cơ mắc ở thế hệ sau sẽ cao hơn so với nhóm bình thường.
• Tai nạn: Bên cạnh những yếu tố chủ quan, bệnh có thể khởi phát do các yếu tố khách quan ngoài ý muốn như chấn thương hoặc tai nạn. Sự tác động này có thể dẫn tới rách vòng sợi, nhân tràn ra ngoài.

Biến chứng thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

Trong những giai đoạn đầu khi bệnh mới khởi phát, bệnh nhân có tâm lý chủ quan trước những cơn đau nhức xương khớp. Đây chính là yếu tố góp phần thúc đẩy khiến cho thoát vị nhanh chóng tiến triển sang giai đoạn 3, 4, gây nên nhiều tổn thương không thể khắc phục.

• Biến đổi dáng đi: Thoát vị đĩa đệm cột sống lưng thường gây đau đớn vùng thắt lưng hoặc dọc theo phần thân đến đùi, cẳng chân và gây ảnh hưởng tới dây thần kinh tọa. Người bệnh có xu hướng đi cà nhắc, nghiêng người để hạn chế cảm giác đau nhức. Lâu dần hình thành thói quen gù lưng, khập khiễng, hoặc lệch người, vẹo cột sống.
• Teo cơ: Khi nhân đĩa đệm thoát ra ngoài sẽ dẫn tới hiện tượng chèn ép dây thần kinh, tủy sống, cản trở quá trình vận chuyển dinh dưỡng và máu tới các chi. Thời gian đầu, người bệnh sẽ cảm thấy chân tay mệt mỏi, không thể cử động linh hoạt hoặc khó khăn khi làm việc liên tục, luôn phải nghỉ giữa chừng để hồi lại sức. Về lâu dài sẽ dẫn tới teo cơ, thậm chí bại liệt nửa người, mất hoàn toàn khả năng lao động.
• Hội chứng đuôi ngựa: Trong số các tổn thương do thoát vị đĩa đệm cột sống gây ra thường có tác động tới cơ tròn. Người bệnh sẽ đại hoặc tiểu tiện thụ động, không thể kiểm soát. Ngoài ra, đây còn là nguy cơ dẫn tới liệt dương, tiểu rắt vô cùng nguy hiểm.
• Rối loạn cảm giác: Một vài trường hợp ghi nhận các dấu hiệu mất cảm giác đau đớn, nóng, lạnh.
• Liệt các chi: Đối với thoát vị đĩa đệm lưng, các biến chứng chủ yếu xảy ra ở giai đoạn 4, vùng thắt lưng trở xuống dưới. Người bệnh sẽ đối mặt với nguy cơ liệt ngoại vi ở hai chân, liệt ở gấp cẳng, bàn chân, ngón chân.

Phương pháp chẩn đoán bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

Ngay khi nhận thấy các cơn đau bất thường trên vùng lưng và chân, người bệnh nên chủ động tới thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín hoặc tham khảo ý kiến của chuyên gia xương khớp. Thông qua các xét nghiệm, bác sĩ sẽ đưa ra những nhận định về diễn biến của bệnh, mức độ tổn thương và phác đồ điều trị phù hợp nhất.

• Xét nghiệm lâm sàng: Thông qua quan sát, thử độ phản xạ, sờ nắn tìm kiếm vị trí tổn thương, các bác sĩ sẽ đưa ra kết luận ban đầu về tình trạng hiện tại.
• Chụp X - quang: Hình ảnh X quang thoát vị đĩa đệm sẽ cho thấy mức độ tổn thương, vị trí xảy ra tràn nhân đĩa đệm.
• Chụp cộng hưởng từ: Biện pháp MRI cho ra kết quả chính xác và toàn diện hơn so với chụp X - quang. Từ hình ảnh các mô mềm quanh cột sống sẽ giúp bác sĩ xác định chính xác vị trí đốt xương bị thoát vị.
• Chụp cản quang: Chất cản quang sẽ được đưa vào phần tủy sống, phản xạ với tia X - quang để xác định một cách chuẩn xác nhất tình trạng người bệnh. Phương pháp này đặc biệt phù hợp trong chẩn đoán hẹp cột sống.
• Một số kỹ thuật khác: Để phân biệt với các sản phẩm khác, đồng thời đưa ra những kết luận chính xác nhất, các bác sĩ sẽ tiến hành một số xét nghiệm khác như Điện cơ đồ, chụp CT...

Cách phòng ngừa hiệu quả bệnh thoát vị đĩa đệm lưng

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng có thể hình thành từ những thói quen xấu, lâu dần dẫn tới tổn thương sụn khớp. Chính vì vậy, công tác phòng ngừa chính là chìa khóa giúp bạn hạn chế nguy cơ mắc bệnh, đồng thời tăng cường sự linh hoạt của xương.

• Lựa chọn môn thể thao phù hợp. Tập luyện dưới sự hướng dẫn và cường độ đều đặn.
• Duy trì tư thế ngồi thẳng lưng, không ngồi một chỗ lâu hơn 3 tiếng.
• Hạn chế đi giày cao gót. Nên chuẩn bị một đôi giày thể thao, dép đi trong nhà hoặc lựa chọn giày không cao quá 5cm.
• Sắp xếp một cách hợp lý giữa thời gian nghỉ ngơi và làm việc.
• Tránh xa chất kích thích, rượu bia, thuốc lá, thực phẩm nhiều đạm hoặc đồ đã được muối chua lên men.
• Thường xuyên ăn nhiều chất xơ, các loại vitamin và đồng thời bổ sung canxi phù hợp với nhu cầu của cơ thể.
• Khám sức khỏe tổng quát định kỳ 6 tháng một lần hoặc ngay khi có biểu hiện đau nhức bất thường vùng thắt lưng. Đặc biệt đối với người bệnh có yếu tố di truyền.