Viêm Họng Trào Ngược Dạ Dày Thực Quản

Viêm họng trào ngược dạ dày thực quản là bệnh gì?

Đường hô hấp và đường tiêu hóa có mối liên hệ mật thiết với nhau. Do đó, khi mắc một số bệnh lý liên quan đến đường tiêu hóa (đặc biệt bệnh tại dạ dày) rất có thể sẽ dẫn đến các bệnh đường hô hấp, trong đó phổ biến nhất là viêm họng (bệnh lý hô hấp thông thường).

Viêm họng trào ngược dạ dày thực quản là bệnh lý hô hấp gây ra do tình trạng dư thừa dịch vị acid tại dạ dày. Khi đó, lượng acid dư thừa đẩy ngược lên vùng thực quản và kích ứng tới các niêm mạc hầu họng gây viêm nhiễm. 

Tình trạng viêm nhiễm này không thể khỏi nếu không điều trị dứt điểm trào ngược dạ dày. Nguyên nhân là do lượng acid dư thừa liên tục được đẩy lên khiến các ổ viêm loét tại niêm mạc hầu họng tiếp tục bị tác động. Tế bào niêm mạc mới khó hình thành khiến tình trạng viêm nhiễm kéo dài, diễn tiến nặng hơn và tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây biến chứng.

Bệnh gây nhiều ảnh hưởng đến cuộc sống, sinh hoạt và sức khỏe. Triệu chứng điển hình của bệnh có thể kể đến như: Đau họng, ợ chua, ợ hơi, ho, buồn nôn, đau tức ngực khi ho hoặc nôn,... Người bệnh cần lưu ý và đi thăm khám ngay và điều trị dứt điểm ở giai đoạn đầu để bệnh không diễn tiến nghiêm trọng.

Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh viêm họng

Trong dịch vị dạ dày bao gồm các thành phần như: acid HCL; pepsin; một số men tiêu hóa và enzym tiêu hóa khác. Với người bệnh mắc chứng trào ngược dạ dày, lượng acid dịch vị này tăng lên đáng kể. Khi đó, lượng pepsin trong dịch vị dạ dày tác động đến nhóm các chất nhầy bảo vệ niêm mạc họng, thực quản.

Đồng thời, acid HCL cùng với một số lượng tác nhân khác (dịch mật, một số dịch tiêu hóa khác) tấn công và gây tổn thương tới niêm mạc họng.

Cơ chế của tình trạng viêm họng trào ngược dạ dày thực quản liên quan đến sự co thắt bất thường các cơ tại vùng thực quản dưới. Ở người khỏe mạnh, cơ thực quản hoạt động tốt, thức ăn di chuyển theo một chiều vào thực quản và van đóng lại, ngăn ngừa thức ăn đẩy ngược lên trên gây trào ngược. 

Tuy nhiên, nếu cơ này bị yếu đi hoặc giãn ra sẽ khiến lượng acid ở dạ dày cũng như thức ăn chưa tiêu hóa hết vượt qua lỗ tâm vị, đẩy ngược lên trên vùng thực quản và tổn thương niêm mạc hầu họng.

Khi người bệnh bị trào ngược dạ dày, tình trạng viêm nhiễm tạo áp lực lên khí quản, gây kích thích hệ thống thần kinh, chèn ép lên đường thở nghiêm trọng. Vì thế, tình trạng này thường khiến người bệnh mắc chứng khó thở và xuất hiện các biểu hiện bệnh hô hấp, cụ thể như: viêm họng, viêm khí quản, viêm phổi, viêm thanh quản,....

Biến chứng nguy hiểm của bệnh

Viêm họng do trào ngược dạ dày thực quản (GERD) tuy ban đầu chỉ là tình trạng viêm họng dai dẳng nhưng có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời.

Khi axit dạ dày trào ngược lên thực quản và hầu họng, nó gây kích ứng và viêm niêm mạc, gây khó chịu và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nguy hiểm hơn, viêm họng do GERD còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý khác ở đường hô hấp trên.

Các biến chứng tiềm ẩn:

• Viêm thực quản: Gây loét, chảy máu, hẹp thực quản, thậm chí là Barret thực quản (tiền ung thư).
• Viêm thanh quản: Dẫn đến khàn tiếng, mất tiếng, thậm chí ung thư thanh quản.
• Hen suyễn: Làm trầm trọng thêm các triệu chứng hen suyễn.
• Viêm xoang: Gây tắc nghẽn xoang, đau đầu, chảy nước mũi, giảm khứu giác.
• Nhiễm trùng tai giữa: Thường gặp ở trẻ em do dịch axit trào ngược lên vòi nhĩ.
• Biến chứng răng miệng: Mòn men răng, sâu răng, viêm nướu, hôi miệng.

Cách chẩn đoán

Đánh giá lâm sàng:

Bác sĩ sẽ dựa vào các triệu chứng điển hình như ho khan kéo dài, khàn tiếng, cảm giác vướng víu ở cổ họng, ợ nóng, ợ chua, khó nuốt, buồn nôn... và tiền sử bệnh để loại trừ các nguyên nhân khác.

Xét nghiệm cận lâm sàng:

• Nội soi tai mũi họng: Quan sát trực tiếp tình trạng niêm mạc hầu họng.
• Nội soi thực quản dạ dày tá tràng: Đánh giá tình trạng viêm, tổn thương niêm mạc thực quản.
• Đo pH thực quản 24 giờ: Xác định số lần và thời gian trào ngược acid.
• Đo trở kháng thực quản: Đo cả trào ngược acid và trào ngược không acid.
• Xét nghiệm các chất chỉ điểm sinh học: Đo pepsin, bilirubin trong dịch trào ngược.

Các xét nghiệm khác:

• Chụp X-quang thực quản có thuốc cản quang: Đánh giá hình thái thực quản.
• Đo áp lực thực quản: Đánh giá chức năng vận động của thực quản.

Ai có nguy cơ bị viêm họng trào ngược dạ dày thực quản?

• Người bị trào ngược dạ dày thực quản (GERD).
• Người có chế độ ăn uống không lành mạnh, thường xuyên tiêu thụ đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ, chất kích thích.
• Người thừa cân, béo phì: Áp lực nội sọ tăng gây sức ép lên dạ dày.
• Phụ nữ mang thai, thay đổi nội tiết tố và áp lực từ thai nhi.
• Người thường xuyên căng thẳng: Stress gây rối loạn tiêu hóa.
• Người có thói quen ăn uống không đúng: Ăn quá no, ăn nhanh, ăn ngay trước khi ngủ.
• Người sử dụng một số loại thuốc: Thuốc giãn cơ trơn, giảm đau NSAID, chống trầm cảm.
• Người có tiền sử gia đình mắc GERD hoặc LPR.
• Trẻ nhỏ và người cao tuổi, hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện hoặc suy giảm chức năng.

Biện pháp phòng ngừa bệnh viêm họng trào ngược dạ dày thực quản

Viêm họng trào ngược dạ dày thực quản là bệnh lý rất dễ diễn tiến thành dạng mãn tính và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người bệnh. Do đó, thực hiện các biện pháp phòng ngừa là điều cần thiết, cụ thể như sau:

• Hình thành thói quen súc họng với nước muối sinh lý (tối thiểu 2 lần/ngày)
• Không ăn quá no vào buổi tối, đặc biệt trước khi đi ngủ
• Không vận động mạnh khi vừa ăn no
• Tránh căng thẳng tâm lý, làm việc áp lực quá sức gây ảnh hưởng đến dạ dày 
• Uống đủ nước (tối thiểu 2 lít/ngày), không để cổ họng bị khô, đặc biệt nếu có các triệu chứng của bệnh hô hấp

• Mang khẩu trang khi ra ngoài, đặc biệt khi đến những khu vực ô nhiễm khói bụi, ô nhiễm hóa chất
• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp theo hướng dẫn từ chuyên gia y tế để bệnh nhanh chóng dứt điểm
• Đi khám và điều trị dứt điểm tình trạng trào ngược dạ dày để không gây viêm nhiễm niêm mạc hầu họng

Khi nào người bệnh cần gặp bác sĩ?

Triệu chứng kéo dài hơn 2 tuần: Nếu các triệu chứng không cải thiện sau khi áp dụng các biện pháp tự chăm sóc tại nhà hoặc sử dụng thuốc không kê đơn, bệnh nhân cần được thăm khám để tìm hiểu nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Triệu chứng nặng và ảnh hưởng đến cuộc sống: Nếu các triệu chứng trở nên nghiêm trọng, gây khó khăn trong việc ăn uống, nuốt, nói chuyện hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ, cần đến gặp bác sĩ ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Xuất hiện các triệu chứng báo động:

• Khó thở, hụt hơi, đặc biệt là khi nằm xuống.
• Đau tức ngực, có thể lan lên cổ, vai, cánh tay.
• Nôn ra máu hoặc phân đen.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.