Ung Thư Đại Tràng

Ung thư đại tràng là gì? Các giai đoạn ung thư đại tràng

Ung thư đại tràng (ung thư ruột già, ruột kết, kết tràng) là ung thư ở hệ tiêu hóa thường gặp. Bệnh được hình thành từ tế bào nhỏ được gọi polyp adenomatous, khi khối polyp chuyển thành khối u ác tính và gây ra ung thư.

Theo thống kê, ung thư đại tràng là ung thư phổ biến hàng đầu ở Việt Nam, sau ung thư gan, ung thư phổi, dạ dày hay ung thư vú. Bệnh xảy ra ở mọi đối tượng phổ biến người bệnh trên 50 tuổi, ngày càng có xu hướng trẻ hóa.

Tế bào ung thư có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào của đại tràng: đại tràng lên, đại tràng ngang, đại tràng sigma, đại tràng xuống hay manh tràng. Dựa vào cấu trúc đại tràng và tế bào lây lan từ đại tràng đến cơ quan khác trên cơ thể, ung thư đại tràng được chia thành 4 giai đoạn:

Ung thư đại tràng giai đoạn I

Ung thư đại tràng giai đoạn đầu, tế bào ung thư chỉ phát triển trong giới hạn đại tràng, chưa lây lan sang vùng mô và cơ quan xung quanh

Ung thư đại tràng giai đoạn II

Ở giai đoạn 2, tế bào ung thư đã bắt đầu di căn vùng kháng trong đại tràng và cơ quan xung quanh. Dựa trên tế bào ung thư lây lan bao xa được chi thành giai đoạn 2A, 2B, 2C.

• Giai đoạn 2A: Tế bào ung thư xuất hiện ở lớp ngoài cùng của đại tràng nhưng chưa xâm lấn sang cơ quan và vùng mô bên cạnh
• Giai đoạn 2B: Tế bào ung thư phát triển đến lớp phúc mạc, vượt qua lớp ngoài cùng của niêm mạc nhưng chưa xâm lấn đế các hạch bạch huyết
• Giai đoạn 2C: Khối u lan rộng và xuyên qua các lớp của đại tràng phát triển đến vùng mô lân cận nhưng chưa lây lan đến hạch bạch huyết

Ung thư đại tràng giai đoạn III

Ở giai đoạn này bệnh bắt đầu tiến triển nặng hơn và lây lan đến hạch bạch huyết lân cận. Dựa trên số bạch huyết bị ảnh hưởng bởi tế bào ung thư, bệnh được chia thành giai đoạn 3A, 3B, 3C.

• Giai đoạn 3A: hạch bạch huyết gần với đại tràng bị ảnh hưởng
• Giai đoạn 3B: có khoảng 2-3 hạt bạch huyết bị ảnh hưởng
• Giai đoạn 3C: Có trên 4 hạt bạch huyết bị ảnh hưởng

Ung thư đại tràng giai đoạn IV

Đây là giai đoạn cuối, tế bào ung thư di căn ra cơ quan khác của cơ thể như gan, phổi.

• Giai đoạn 4A: Khi tế bào ung thư di căn tới 1 cơ quan
• Giai đoạn 4B: Tế bào ung thư ra xa và nhiều cơ quan khác nhau

Dựa trên ung thư đại tràng phát triển đến giai đoạn nào có phương pháp điều trị khác nhau. Nếu được điều trị sớm và đúng cách bệnh được khỏi lên đến 90%, ngược lại tình trạng bệnh kéo dài đến giai đoạn cuối, khó điều trị nguy cơ tử vong cao. Do đó người bệnh cần nhận biết dấu hiệu và điều trị bệnh từ giai đoạn đầu

Nguyên nhân ung thư đại tràng là gì?

Hiện nay, chưa có nghiên cứu chính thức nào xác định nguyên nhân ung thư đại tràng, tuy nhiên một số yếu tố dưới đây tăng nguy cơ ung thư như:

Di truyền

Trường hợp gia đình có người từng bị khối u đại tràng, nguy cơ người trong gia đình mắc bệnh cao. Có hai dạng phổ biến bệnh:

• Ung thư đại tràng di truyền hay còn gọi là hội chứng Lynch (HNPCC) liên quan đến gen P53, RAS và DCC. Người bệnh HNPCC có xu hướng phát triển ung thư trước 50 tuổi và chiếm 5% tỷ lệ bị bệnh cao.
• Hội chứng đa nang adenomatous (FAP): Đây là một trong những rối loạn, phát triển polyp trong đại tràng và trực tràng, bệnh không điều sớm, người bệnh nguy cơ ung thư đại trực tràng trước 40 tuổi.

Hơn nữa, người bệnh có tiền sử mắc ung thư đại tràng trước đó không triệt để còn sót lại một số tế bào ung thư gặp điều kiện thuận lợi phát triển trở lại.

Chế độ ăn uống

Chế độ ăn uống không khoa học là một trong yếu tố tăng nguy cơ ung thư đại tràng. Người bệnh ăn nhiều thịt đỏ (thịt trâu, thịt dê, thịt bò,...) có mối quan hệ mật thiết với khối u, hay thường xuyên ăn thực phẩm muối lên men ăn quá nhiều đồ ăn chế biến sẵn tăng nguy cơ gây bệnh.

Ngoài ra người bệnh có lối sống không lành mạnh hút thuốc lá, uống rượu bia tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư viêm đại tràng và bệnh nguy hiểm khác. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh nhân hút thuốc lá có nguy cơ mắc bệnh cao hơn với người bình thường khoảng 18%.

Béo phì

Theo thống kê người bệnh béo phì thừa cân có nguy cơ mắc bệnh cơ hơn so với người bình thường khoảng 30%. Bởi khi béo phì dẫn đến nồng độ cholesterol và insulin trong máu tăng cao, hệ miễn dịch giảm khả năng tiêu diệt tế bào ung thư. Ngoài ra insulin cao có thể ức chế tế bào miễn dịch và tạo điều kiện thuận lợi tăng sinh tế bào ung thư trong cơ thể.

Tuổi tác

Hơn 90% người bệnh bị ung thư đại tràng trên 50 tuổi, tuy nhiên độ tuổi mắc bệnh ngày càng có xu hướng trẻ hóa bởi thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống không lành mạnh.

Xạ trị ung thư

Người bệnh đang hoặc từng xạ trị ung thư ở vùng bụng, xương chậu, cột sống hay xạ trị ung thư tuyến tiền liệt có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại tràng.

Một số bệnh về đường ruột

Người bệnh mắc một số bệnh lý về đường ruột có nguy cơ mắc ung thư đại tràng như:

• Viêm loét đại tràng: Khi bị viêm đại tràng mãn tính, viêm loét đại trực tràng, Viêm loét đại tràng kéo dài, lan rộng, ăn sâu vào niêm mạc đại trạng tạo điều kiện thuận lợi cho tế bào ung thư phát triển.
• Mắc bệnh polyp đại tràng: Khi polyp đại tràng đại tràng phát triển trên 20mm và kéo dài dẫn đến mắc ung thư đại tràng cao.
• Mắc bệnh Crohn: Bệnh Crohn ảnh hưởng đến bất kỳ phần nào của đường ruột, tình trạng bệnh kéo dài, diễn biến nghiêm trọng khiến nguy cơ ung thư đại tràng tăng cao.

Ung thư đại tràng sống được bao lâu? Bệnh có nguy hiểm không?

Theo số liệu của WHO, ung thư đại tràng là ung thư phổ biến thứ 5 tại Việt Nam và bệnh ung thư nguy cơ tử vong cao thứ 4 trên thế giới chỉ sau ung thư phổi, ung thư gan và ung thư dạ dày. Theo dự báo đến năm 2025, bệnh tăng lên thứ 4 ở nữ giới và thứ 2 ở nam giới.

Vậy ung thư đại tràng sống được bao lâu?

Nếu bệnh được phát hiện sớm ở giai đoạn đầu có thể điều trị khỏi lên đến 90%. Nhiều bệnh nhân có thể sống khỏe hơn 20 năm từ khi phát bệnh. Ngược lại, khi tế bào ung thư di căn, tỷ lệ điều trị bệnh chỉ chiếm 10%. Và khi bệnh đến giai đoạn cuối gần bệnh khó điều trị và bệnh nhân được chỉ định sử dụng biện pháp kéo dài thời gian sống.

Theo hiệp hội ung thư Hoa Kỳ cho thấy, bệnh nhân ung thư đại tràng có khả năng sống trong vòng 5 năm như sau:

• Giai đoạn I: tỷ lệ khoảng 74%
• Giai đoạn II: từ 37-59%
• Giai đoạn III: Từ 28-46%
• Giai đoạn IV: khoảng 6%

Bên cạnh đó, người bệnh không nhận biết và điều trị sớm, bệnh diễn biến nghiêm trọng đến giai đoạn cuống và biến chứng nguy hiểm như:

• Tắc ruột: Khoảng 30% người bệnh bị tắc ruột và ung thư đại tràng bên trái thường bị biến chứng này nhiều hơn. Khi bị tắc ruột người bệnh cần phải được mổ cấp cứu ngay lập tức.
• Thủng dạ tràng: Đây là biến chứng ít gặp, bệnh nhân viêm phúc mạc do nhiều loại vi khuẩn.
• Áp xe quanh khối u: Thành bụng khối u thường bị phù nề, đau khi ấn vào, khoảng 5-7% người bệnh gặp biến chứng này.
• Rò đại tràng: Khối u ở đại tràng có thể xâm lấn sang cơ quan xung quanh gây rò nội tạng như rò vào tá tràng, bàng quang hay tử cung.
• Chảy máu trong đại tràng: Chảy máu khiến bệnh nhân thiếu máu, hoại tử, khối u bị ung thư.
• Di căn: Tế bào ung thư di căn đến nhiều cơ quan khác như gan, phổi, bàng quang, di căn phúc mạc hoặc di căn lên não.

Với những biến chứng nguy hiểm kể trên, người bệnh cần đi thăm khám và điều trị sớm tránh bệnh nghiêm trọng, giảm nguy cơ tử vong.

Xét nghiệm chẩn đoán ung thư đại tràng

Phát hiện sớm và điều trị khối u giai đoạn đầu giúp tăng tỷ lệ thời gian sống cho bệnh nhân. Người bệnh cần đi khám và được bác sĩ chẩn đoán ung thư bằng các phương pháp

• Nội soi đại trực tràng: Người bệnh được tiến hành nội soi bằng cách sử dụng ống linh hoạt có gắn camera qua hậu môn và trực tràng và đại tràng từ đó có thể xác định vị trí của khối u.
• Xét nghiệm máu: Khi xét nghiệm máu, nếu mức CEA tăng cao hơn dấu hiệu nhận biết ung thư đại tràng.
• Sinh thiết: Niêm mạc đại tràng được soi dưới kính hiển vi để phát hiện những dấu hiệu bất thường của bệnh.

Ngoài ra người bệnh được bác sĩ chẩn đoán lâm sàng, làm xét nghiệm hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính, dạ dày hay xương để nhận biết mức độ nghiêm trọng của bệnh, tế bào ung thư đã di căn hay không.

Đặc biệt với trường hợp người bệnh trên 50 tuổi, có tiền sử viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, hoặc trong gia đình có tiền sử bị các hội chứng ung thư đại tràng di truyền cần đi thăm khám để chẩn đoán và sàng lọc ung thư.

Đối tượng có nguy cơ bị ung thư đại tràng

Nhóm đối tượng có nguy cơ cao:

• Tuổi tác: Nguy cơ mắc ung thư đại tràng tăng theo tuổi, đặc biệt ở những người trên 50 tuổi.
• Lịch sử gia đình: Người có người thân gần gũi (cha mẹ, anh chị em) mắc ung thư đại tràng hoặc polyp đại tràng có nguy cơ cao hơn.
• Chế độ ăn uống: Chế độ ăn giàu chất béo, thịt đỏ, và ít chất xơ có thể tăng nguy cơ mắc bệnh.
• Tiền sử bệnh lý đường tiêu hóa: Những người mắc bệnh viêm loét đại tràng, bệnh Crohn hoặc polyp adenomatous có nguy cơ cao hơn.
• Lối sống không lành mạnh: Hút thuốc lá, uống rượu quá mức, ít vận động có thể làm tăng nguy cơ.
• Béo phì: Chỉ số khối cơ thể (BMI) cao liên quan đến tăng nguy cơ ung thư đại tràng.
• Tiền sử bệnh tiểu đường, huyết áp cao: Những người mắc các bệnh này có nguy cơ cao hơn.

Các yếu tố nguy cơ khác: Ngoài các yếu tố trên, một số yếu tố khác cũng có thể góp phần tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng, bao gồm:

• Tiếp xúc với hóa chất: Một số nghề nghiệp liên quan đến tiếp xúc với hóa chất có thể tăng nguy cơ.
• Điều kiện môi trường: Một số nghiên cứu cho thấy mối liên quan giữa ô nhiễm môi trường và ung thư đại tràng.

Những lưu ý khi bị ung thư đại tràng

Ung thư đại tràng là ung thư phổ biến ở Việt Nam, bên cạnh điều trị người bệnh cần có biện pháp phòng ngừa dưới đây:

• Nhận biết dấu hiệu bệnh đi thăm khám và thực hiện điều trị theo phác đồ của bác sĩ.
• Chế độ ăn dinh dưỡng khoa học không chỉ giúp cải thiện bệnh còn tăng cường sức đề kháng nâng cao sức khỏe. Bổ sung thực phẩm tốt cho ung thư đại tràng như già canxi, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ,...
• Không sử dụng thực phật chứa chất gây đột biến gen như thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ,...
• Bổ sung đầy đủ nước cho cơ thể, luyện tập thể dục thể thao tăng cường sức đề kháng và hệ miễn dịch cơ thể.
• Duy trì cân nặng hợp lý, tránh tình trạng tăng cân béo phì.
• Không uống rượu bia, đồ uống có cần hay chất kích thích ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.
• Sau 50 tuổi nên xét nghiệm máu trong phân, soi trực tràng, đại tràng mỗi 3-5 năm một lần.
• Đi thăm khám sức khỏe định kỳ, để phát hiện sớm bệnh và điều trị.

Khi nào người bệnh cần gặp bác sĩ?

• Triệu chứng tiêu hóa bất thường kéo dài: Tiêu chảy, táo bón hoặc thay đổi khác kéo dài hơn vài tuần; Máu trong phân, màu đỏ tươi hoặc đen; Sự thay đổi về hình dạng phân nhỏ, hẹp; Đau bụng kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Sụt cân nhanh chóng mà không thay đổi chế độ ăn uống hoặc hoạt động thể chất.
• Cảm giác mệt mỏi kéo dài không giải thích được, có thể do thiếu máu.
• Buồn nôn và nôn kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Nguy cơ cao hơn nếu có người thân mắc ung thư đại tràng, đặc biệt ở độ tuổi trẻ.
• Các yếu tố nguy cơ khác: Người trên 50 tuổi, tiền sử mắc bệnh Polyp đại tràng hoặc bệnh viêm ruột, ăn nhiều chất béo, ít chất xơ, hút thuốc, uống rượu và ít vận động.

Bạn nên gặp bác sĩ ngay lập tức nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào kể trên, đặc biệt khi chúng kéo dài hơn vài tuần mà không cải thiện.