Dị ứng là hiện tượng xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng với các tác nhân như phấn hoa, nọc ong, lông động vật hoặc thực phẩm,… Người mắc thường xuất hiện các triệu chứng như mẩn đỏ, ngứa ngáy, khó thở, một số trường hợp bị sốc phản vệ, nếu không được xử lý sớm sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng.
Dị ứng là gì?
Dị ứng là phản ứng của hệ thống miễn dịch trước các tác nhân từ bên ngoài. Các tác nhân này được gọi là dị nguyên (chất gây dị ứng), bao gồm phấn hoa, lông động vật, thực phẩm, thuốc, bụi bẩn hoặc yếu tố thời tiết.
Tùy theo từng mức độ bệnh, y học phân dị ứng thành 2 loại:
- Dị ứng cấp tính: Diễn ra trong khoảng 1 ngày đến dưới 6 tuần.
- Dị ứng mãn tính: Diễn ra trên 6 tuần.
Nguyên nhân dị ứng
Hiện nay, Y học vẫn chưa xác định nguyên nhân chính gây dị ứng. Tuy nhiên, các chuyên gia đã phát hiện một số tác nhân gây kích phát dị ứng như sau:
- Di truyền: Thế hệ trước trong gia đình có tiền sự dị ứng thì thế hệ sau có nguy cơ mắc bệnh cao.
- Thực phẩm: Tiêu thụ các thực phẩm có nguy cơ gây dị ứng như sữa, hải sản, các loại hạt, trứng,...
- Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc kháng sinh, giảm đau, thuốc penicillin hoặc sulfa,...
- Một số tác nhân khác: Côn trùng đốt, tiếp xúc bụi bẩn, phấn hoa, nhựa cây, kim loại niken, thời tiết thay đổi,...
Biến chứng của dị ứng
Thông thường, dị ứng không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người mắc. Tuy nhiên, trong trường hợp dị ứng kéo dài và không được điều trị bằng phương pháp phù hợp sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như:
- Đường thở bị thu hẹp đột ngột gây khó thở và một số bệnh hô hấp khác.
- Tăng nhịp tim, ảnh hưởng đến hệ tim mạch.
- Sốc phản vệ gây đe dọa tính mạng của người mắc.
Chẩn đoán dị ứng
Để xác định chính xác tình trạng dị ứng hiện tại, bác sĩ sẽ tiến hành chỉ định phương pháp chẩn đoán lâm sàng và chẩn đoán cận lâm sàng như sau:
Chẩn đoán lâm sàng
Bác sĩ sẽ cùng người bệnh trao đổi về các vấn đề như triệu chứng thường gặp, chế độ dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt, tiền sử bệnh lý và di truyền trong gia đình,... Thông qua các thông tin này sẽ chẩn đoán sơ bộ được tình trạng dị ứng hiện tại.
Chẩn đoán cận lâm sàng
Để kết quả chẩn đoán chính xác nhất, người bệnh sẽ được chỉ định thực hiện một số xét nghiệm dưới đây:
- Xét nghiệm dị ứng da: Khoanh vùng một khoảng nhỏ trên da, sau đó cho tiếp xúc với lượng nhỏ protein các chất gây dị ứng. Nếu da có phản ứng nổi mề đay có thể khẳng định bị dị ứng.
- Xét nghiệm máu: Nhằm đo lượng immunoglobulin E (IgE) - kháng thể dị ứng có trong máu để xác định mức độ dị ứng hiện tại.
- Test lẩy da: Đây là phương pháp chẩn đoán nhằm xác định mức độ nhạy cảm với dị nguyên. Bác sĩ sẽ dùng kim đưa vào da 1 hoặc nhiều dị nguyên để quan sát phản ứng tại chỗ.
- Xét nghiệm Panel dị ứng: Xét nghiệm đồng thời phản ứng của da với khoảng 60 - 107 dị nguyên. Phương pháp này có thể tiến hành trong bất kỳ thời điểm nào trong ngày, người bệnh cũng không cần nhịn ăn.
- Test huyết thanh: Dùng huyết thanh của người bệnh tiêm ngược vào da họ, sau đó xác định tình trạng mề đay tự phát. Phương pháp này chỉ được áp dụng trên các bệnh nhân bị nổi mề đay kéo dài trên 6 tuần mà chưa xác định được nguyên nhân.
Đối tượng nguy cơ cao mắc dị ứng
Ai cũng có thể bị dị ứng, tuy nghiên chuyên da đã phân tích và chỉ ra những đối tượng dưới đây có nguy cơ bị dị ứng cao hơn.
- Người có thành viên thế hệ trước trong gia đình bị hen suyễn, dị ứng như bố mẹ, ông bà.
- Những người đang hoặc có tiền sử bị viêm mũi dị ứng hoặc bệnh hen suyễn.
- Trẻ nhỏ, người cao tuổi có hệ miễn dịch yếu dễ dẫn đến dị ứng.
Phòng ngừa dị ứng
Bác sĩ hướng dẫn phương pháp phòng ngừa dị ứng như sau:
- Loại bỏ thực phẩm gây bệnh dị ứng khỏi thực đơn. Trường hợp không biết bản thân bị dị ứng với thực phẩm nào thì nên thực hiện chế độ ăn loại trừ (loại bỏ các thực phẩm dễ gây dị ứng như hải sản, đậu phộng, sữa, trứng,... khỏi thực đơn).
- Vệ sinh không gian sống, không gian làm việc sạch sẽ, loại bỏ bụi bẩn, lông động vật, phấn hoa,... Nên dùng các thiết bị lọc không khí để môi trường trong lành.
- Vệ sinh cơ thể sạch sẽ, khi tắm nên lựa chọn sản phẩm làm sạch dịu nhẹ, không chà xát quá mạnh trong lúc lắm sẽ làm da bị kích ứng, tổn thương.
- Thường xuyên tập thể thao để cơ thể khỏe mạnh, tăng cường miễn dịch, tránh bị kích thích bởi dị nguyên. Các bài tập được khuyến khích trong phòng chống dị ứng là bơi lội, chạy bộ, đạp xe,...
- Tránh tiếp xúc với hóa chất, mỹ phẩm lạ không rõ xuất xứ nguồn gốc.
- Bôi kem dưỡng ẩm dịu nhẹ cho da sau khi tắm, đặc biệt là những ngày thời tiết hanh khô, nếu không được dưỡng ẩm sẽ dễ gây kích ứng.
- Khi thấy cơ thể xuất hiện các dấu hiệu dị ứng, người bệnh cần đến các bệnh viện, phòng khám để được chẩn đoán, áp dụng phương pháp chữa trị sớm.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Dị ứng có thể giảm dần sau vài giờ mà không cần sử dụng thuốc, nhưng cũng có trường hợp các biểu hiện của bệnh không thuyên giảm dù đã áp dụng nhiều phương pháp điều trị, thậm chí có dấu hiệu nặng hơn. Nếu gặp các tình huống sau, người bệnh cần lập tức đến bệnh viện để được bác sĩ tiến hành kiểm tra chẩn đoán:
- Khí phế quản bị co thắt gây khó thở, thở khò khè, giọng khàn, khó nói.
- Phù nề thanh quản khiến người bệnh ngứa họng.
- Sưng vùng lưỡi, cổ họng, kèm triệu chứng chóng mặt hoặc buồn nôn, mệt mỏi.
- Mạch đập nhanh, tăng nhịp tim, huyết áp tăng cao hoặc giảm dần, có thể mất ý thức.
- Phát ban toàn thân gây ngứa ngáy khó chịu, tức ngực, tiêu chảy,...
Huyệt đạo điều trị dị ứng
Y học cổ truyền đánh giá cao hiệu quả của phương pháp tác động huyệt đạo điều trị dị ứng. Cụ thể, khi tiến hành tác động huyệt đạo (châm cứu, bấm huyệt, massage, chà xát,...) sẽ khai thông khí huyết, giải phóng ứ trệ, tắc nghẽn. Nhờ đó khôi phục chức năng hoạt động của gan và thận, quá trình đào thải độc tố diễn ra thuận lợi. Điều này giúp các triệu chứng của bệnh như ngứa ngáy, mẩn đỏ,... được cải thiện rõ rệt.
Quy trình tác động huyệt điều trị dị ứng lần lượt như sau:
- Bước 1: Tác động vào huyệt Can - Huyệt có vị trí nằm giữa đường chỉ nối đốt thứ 2 và thứ 3 của ngón áp út.
- Bước 2: Tác động huyệt Phế - Huyệt nằm giữa đường chỉ nối đốt tay đầu tiên và đốt thứ 2 ngón áp út.
- Bước 3: Tác động huyệt Thận - Huyệt nằm trên ngón út, ở giữa đường chỉ nối đốt tay đầu tiên và đốt thứ 2.
- Bước 4: Tác động huyệt Tâm - Nằm giữa đường chỉ nối đốt thứ nhất và đốt thứ 2 của ngón giữa.
- Bước 5: Tác động huyệt Dương trì - Vị trí huyệt nằm trên đường lằn cổ tay ở mặt ngoài.
Người bệnh có thể tự bấm huyệt trị dị ứng theo hướng dẫn trên, nhưng tuyệt đối không châm cứu tại nhà. Bởi phương pháp châm cứu yêu cầu kỹ thuật cao, cần thực hiện bởi người có chuyên môn để tránh tai biến nguy hiểm.
Trên đây là thông tin chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng của dị ứng. Đồng thời, chuyên gia cũng cung cấp các phương pháp chẩn đoán, phòng ngừa và điều trị hiệu quả, an toàn. Qua đó, bạn đọc sẽ trang bị thêm kiến thức hữu ích trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của bản thân và những người xung quanh.
