Đau Thần Kinh Tọa

Định nghĩa đau thần kinh tọa

Đau thần kinh tọa là (Sciatica pain) là tình trạng đau dọc theo đường dây thần kinh tọa kéo dài từ dưới thắt lưng, lan xuống mặt ngoài của đùi, mặt trước cẳng chân rồi xuống các ngón chân. Thông thường, các cơn đau thần kinh tọa chỉ ảnh hưởng đến một bên cơ thể.

Nguyên nhân đau thần kinh tọa

Nguyên nhân đau thần thần kinh tọa được phân chia rõ ràng như sau:

Do bệnh lý xương khớp

Bệnh đau thần kinh tọa xuất phát do các bệnh lý bao gồm:

• Thoát vị đĩa đệm: Đĩa đệm bị lệch khỏi vị trí ban đầu, chèn ép lên dây thần kinh tọa gây đau đớn cho người bệnh.
• Thoái hóa đĩa đệm: Đĩa đệm hao mòn về chiều cao dẫn đến tình trạng hẹp ống sống, hiến rễ thần kinh tọa bị chèn ép dẫn đến đau đớn.
• Trượt đốt sống: Đốt sống trượt ra ngoài không thẳng hàng với cấu trúc bên trên, làm thu hẹp lỗ thông (nơi dây thần kinh đi ra) khiến thần kinh bị chèn.
• Gai cột sống: Trên cột sống hình thành các gai thừa lởm chởm, các gai này đâm theo nhiều hướng và đâm cả vào thần kinh tọa gây đau nhói thường xuyên.
• Hội chứng cơ hình lê: Cơ hình lê (nằm sâu trong mông) bị bị căng hoặc co thắt, gây áp lực kích thích dây thần kinh hông và dẫn đến đau ở thần kinh tọa.
• Hội chứng chùm đuôi ngựa: Ảnh hưởng trực tiếp đến các bó dây thần kinh ở phần cuối tủy sống (còn gọi là chùm đuôi ngựa). Hội chứng này gây các cơn đau làn dần xuống chân, dẫn đến tê xung quanh hậu môn và có thể làm mất kiểm soát chức năng ruột và bàng quang.

Các yếu tố rủi ro khác

Ngoài các bệnh lý trên, đau thần kinh tọa có thể hình thành do các yếu tố dưới đây:

• Tuổi tác cao: Tuổi càng cao, cơ thể càng bị lão hóa khiến các mô xương, đĩa đệm bị mài mòn dẫn đến tổn thương dây thần kinh.
• Thừa cân: Trọng lượng cơ thể lớn khiến xương khớp phải chịu áp lực chống đơ xlowns, các khớp phải hoạt động nhiều, lâu dần dẫn đến căng cứng và tổn thương dây thần kinh tọa.
• Chấn thương: Do tai nạn, bê vác đồ nặng, nằm sau tư thế,... khiến chấn thương vùng lưng dưới hoặc cột sống, làm tăng nguy cơ đau dây thần kinh tọa.
• Ít vận không: Điều này khiến giảm khả năng linh hoạt của xương khớp và cơ bắp, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về thần kinh tọa, xương khớp, đĩa đệm.
• Một số bệnh lý khác: Do tiểu đường, viêm xương khớp hoặc có các khối u hình thành ở ống sống thắt lưng làm tăng nguy cơ đau thần kinh tọa.

Biến chứng đau thần kinh tọa

Đau dây thần kinh tọa không gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng các triệu chứng khiến người bệnh khó chịu và suy giảm chức năng vận động.

Đặc biệt, khi đau dây thần kinh tọa không được điều trị sớm sẽ chuyển sang giai đoạn mãn tính, các cơn đau xuất hiện liên tục và kéo dài. Trường hợp dây thần kinh bị chèn ép nghiêm trọng sẽ ảnh hưởng tới hệ cơ, gây yếu cơ, teo cơ, tăng khả năng bị chứng thả bàn chân (hay còn được gọi là bàn chân rớt, tổn thương thần kinh mác, foot drop). Tình trạng này kéo dài khiến người bệnh không thể đi lại bình thường.

Nguy hiểm hơn, biến chứng của đau thần kinh tọa gây ra có thể khiến người bệnh tổn thương dây thần kinh vĩnh viễn, mất hoàn toàn cảm giác ở chân, mất chức năng của ruột và bàng quan khiến đại tiện, tiểu tiện mất kiểm soát.

Chẩn đoán đau thần kinh tọa

Khi xuất hiện các triệu chứng kể trên, người bệnh cần đến bệnh viện sớm để được tiến hành các phương pháp chẩn đoán đau thần kinh tọa như:

Khám lâm sàng

Trước tiên, bác sĩ sẽ trao đổi với bệnh nhân về tiền sử bệnh, đặt các câu hỏi về triệu chứng, thói quen hằng ngày. Đồng thời yêu cầu người bệnh thực hiện bài kiểm tra dưới đây:

• Đi bằng mũi và gót chân nhằm kiểm tra sức mạnh cơ bắp.
• Nâng cao chân để xác định điểm bắt đầu đau, từ đó tìm ra vị trí dây thần kinh bị ảnh hưởng và các vấn đề về đĩa đệm.
• Thực hiện động tác kéo giãn chân để kiểm tra độ dẻo dai, sức mạnh cơ bắp và xác  định cơ đau.

Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp xác định chính xác tình trạng đau thần kinh tọa.

• Chụp Xquang: Hình ảnh Xquang giúp bác sĩ xác định biến dạng xương hoặc có hình thành gai xương không.
• Chụp CT: Kết quả chụp CT giúp nhìn rõ tình trạng tổn thương hoặc chèn ép của tủy sống và dây thần kinh vùng tủy sống.
• Chụp cộng hưởng từ MRT: Hình ảnh thu được từ công nghệ này sẽ giúp bác sĩ thấy chi tiết tình trạng tổn thương của cột sống và thắt lưng người bệnh.
• Đo điện cơ EMG: Phương pháp đo tốc độ truyền tín hiệu thần kinh qua cơ nhằm xác định các sợi thần kinh kiểm soát cơ bắp có bị chèn ép gây sưng đau không.

Xét nghiệm chẩn đoán

Một số xét nghiệm được chỉ định nhằm loại trừ nguyên nhân khác như:

• Xét nghiệm máu: Bao gồm xét nghiệm tế bào máu ngoại vi, xét nghiệm CRP, xét nghiệm tốc độ lắng máu.
• Xét nghiệm sinh hóa: Gồm xét nghiệm Photpho, Canxi, phosphatase kiềm,...

Đối tượng nguy cơ cao mắc đau thần kinh tọa

Những đối tượng có nguy cơ cao bị đau thần kinh tọa bao gồm:

• Tuổi cao khiến xương khớp thoái hóa, dẫn đến các bệnh lý nguy thoát vị đĩa đệm, thoái hóa đĩa đệm, trượt đốt sống, thoái hóa khớp.
• Người béo phì khiến cột sống phải chịu áp lực trọng lượng lớn làm tăng nguy cơ đau thần kinh tọa.
• Đặc thù nghề nghiệp thường xuyên phải mang vác nặng, xoay lưng thường xuyên như công nhân, lái xe hoặc phải ngồi trong thời gian dài, ít vận động.
• Bệnh nhân đái tháo đường có nguy cơ cao bị tổn thương thần kinh dẫn đến đau thần kinh tọa.

Phòng ngừa bệnh đau thần kinh tọa

Các phương pháp phòng ngừa bệnh đau thần kinh tọa như sau:

• Tập thể dục thường xuyên: Để tăng cường sức khỏe cho hệ xương khớp, cột sống và các vùng cơ bụng, cơ lưng dưới. Lưu ý nên chọn các bài thể dục nhẹ nhàng, tránh gây tổn thương như yoga, đi bộ, thái cực quyền,....
• Duy trì đúng tư thế: Khi ngồi, đứng, ngủ hay nâng đồ vật đều cần đảm bảo đúng tư thế.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Điều này sẽ giúp hệ xương khớp không phải chịu áp lực lớn từ trọng lượng, giảm nguy cơ đau thần kinh tọa.
• Thực đơn dinh dưỡng: Nên tăng cường bổ sung các loại thực phẩm giàu canxi, vitamin D cùng các khoáng chất như Kali, Photpho,... để chắc xương, ngăn ngừa nguy cơ mắc đau thần kinh tọa và các bệnh liên quan khác.
• Tránh sử dụng chất kích thích: Nicotin trong khói thuốc cùng các loại đồ uống có cồn sẽ khiến giảm lượng máu cung cấp xương, dẫn tới suy yếu đĩa đệm và cột sống.
• Đảm bảo an toàn khi hoạt động: Cần có các biện pháp giữ an toàn khi hoạt động, tránh tổn thương cơ xương khớp như đi giày vừa vặn, đi đứng cẩn thận tránh té ngã chấn thương.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Khi gặp một số triệu chứng nghiêm trọng dưới đây, người bệnh cần đến các phòng khám, bệnh viện để bác sĩ chẩn đoán và điều trị sớm, tránh gây ra các biến chứng nguy hiểm.

• Chân đau dữ dội, cơn đau kéo dài trong nhiều giờ.
• Cơ chân tê và yếu đi rõ rệt.
• Chức năng ruột và bàng quang mất kiểm soát.
• Xuất hiện cơn đau thần kinh tọa đột ngột, cơn đau nghiêm trọng hơn không giảm.

Huyệt đạo điều trị đau thần kinh tọa

Tác động châm cứu, bấm huyệt đạo có tác dụng hoạt huyết hóa ứ và thông kinh hoạt lạc, giúp giảm nhẹ các triệu chứng đau, tê nhức do đau dây thần kinh tọa. Đặc biệt, phương pháp này kích thích cơ chế tự chữa lành của cơ thể, nhờ đó thúc đẩy hệ cơ xương khớp phục hồi.

Một số huyệt đạo được ứng dụng phổ biến trong điều trị đau thần kinh tọa như:

• Huyệt Ân Môn: Huyệt nằm ở trung điểm đường nối giữa khoeo chân và nếp lằn mông.
• Huyệt Ủy Trung: Vị trí huyệt nằm ở giữa nếp gấp khoeo chân.
• Huyệt Thừa Sơn: Nằm tại trung điểm của đường nối giữa gót chân và khoeo chân.

Người bệnh có thể tự thực hiện bấm huyệt tại nhà, nhưng cần đảm bảo xác định đúng vị trí huyệt và tác động với lực đạo vừa phải. Tuyệt đối không tự ý châm cứu vì phương pháp này cần kỹ thuật cao để tránh biến chứng nguy hiểm.

Trên đây là thông tin chi tiết về đau thần kinh tọa. Bài viết chia sẻ về nguyên nhân, triệu chứng cũng như các phương pháp phòng ngừa, chữa trị bệnh hiệu quả. Tuy nhiên, chuyên gia vẫn khuyến nghị nên thăm khám sức khỏe tổng quát định kỳ để chủ động nắm bắt sức khỏe bản thân, từ đó có hướng xử lý sớm trước những dấu hiệu bất thường.